Zagrożenia cyfrowe na styku
Zwykle problem nie zaczyna się w kancelarii. Zaczyna się w zwykłej poczcie, na zwykłym komputerze i w zwykłej rozmowie. Granica jest tam, gdzie informacja niejawna dotyka sieci jawnej.
A„Zastrzeżone” w zwykłej poczcie
Co to znaczy. Dokument z klauzulą „zastrzeżone” albo wyższą nie może wędrować zwykłym e-mailem, komunikatorem ani przez formularz w systemie jawnym. Zdarza się to najczęściej przez pomyłkę: pracownik przepisuje treść, robi skan albo przekazuje wiadomość dalej.
Jak to zrobić: ktoś zgłasza lub ty znajdujesz informację niejawną w sieci jawnej
| Kanał | Co robisz | Na co uważasz |
|---|---|---|
| Osobiście: pracownik przychodzi do ciebie | 1. Nie czytasz treści na głos i prosisz, by pracownik nie dotykał komputera. 2. Pytasz o fakty: kiedy, do kogo, jakim kanałem i jaki plik. 3. Zapisujesz je na kartce i zgłaszasz kierownikowi zgodnie z instrukcją. | Pracownik chce „szybko naprawić” i usuwa wiadomość. |
| Telefon: pracownik dzwoni | 1. Mówisz: „Nie opisuj treści. Niczego nie usuwaj ani nie przesyłaj dalej. Zaraz do ciebie przyjdę.” 2. Przychodzisz osobiście. 3. Zapisujesz fakty na kartce i zgłaszasz. | Rozmowa telefoniczna o treści dokumentu. |
| E-mail: znalazłeś wiadomość w skrzynce | 1. Nie odpowiadasz, nie przekazujesz i nie drukujesz. 2. Zostawiasz wiadomość tam, gdzie jest. 3. Zapisujesz na kartce nadawcę i godzinę, bez treści, i zgłaszasz. | Przekazanie wiadomości „do oceny” tworzy kolejną kopię. |
| Portal lub system obiegu dokumentów | 1. Nie pobierasz pliku i nie otwierasz go ponownie. 2. Zapisujesz, kto go wgrał i kiedy. 3. Prosisz administratora o zabezpieczenie dowodu i zgłaszasz. | Usunięcie pliku bez zapisu niszczy dowód. |
| Pismo: dokument w obiegu jawnym | 1. Wyjmujesz go z obiegu jawnego i zabezpieczasz zgodnie z instrukcją ochrony. 2. Zapisujesz, kto go miał w rękach. 3. Zgłaszasz kierownikowi. | Kserowanie „dla pewności”. |
| Osoba trzecia: odbiorca zewnętrzny | 1. Nie prosisz odbiorcy samodzielnie o skasowanie i odesłanie. 2. Kontakt z odbiorcą ustala kierownik zgodnie z instrukcją. 3. Zapisujesz, kto jest odbiorcą i kiedy dostał dokument. | Kolejna wiadomość w poczcie jawnej powtarza błąd. |
— Pracownik: Chyba wysłałem dokument „zastrzeżone” zwykłym e-mailem. — Ty: Nie opisuj treści. Niczego nie usuwaj i nie przesyłaj dalej. Przyjdę do ciebie.
Znalezioną w sieci jawnej informację niejawną zostawiasz tam, gdzie jest, i zgłaszasz. Nie usuwasz jej sam. Dlaczego: usunięcie bez zapisu niszczy dowód, a kopie i tak zostają na serwerach i u odbiorców.
Nie fotografujesz ekranu telefonem — przy incydencie zapisujesz na kartce, co widzisz, zostawiasz ekran i zgłaszasz. Dlaczego: zdjęcie to kolejny egzemplarz na prywatnym urządzeniu, nad którym nikt nie panuje.
Nie wiesz, czy dokument ma klauzulę? Nie przekazuj go dalej i zapytaj kierownika jednostki.
BStanowisko odrębne „na chwilę” w sieci jawnej
Co to znaczy. System odrębny działa osobno od sieci jawnej. Prośba „podłączę na chwilę” oznacza kabel, Wi-Fi, pendrive albo drugi komputer, który łączy oba światy. Najczęściej prosi o to życzliwy informatyk, bo „aktualizacja potrzebuje internetu”.
Jak to zrobić: ktoś prosi o połączenie systemu odrębnego z siecią jawną
| Kanał | Co robisz | Na co uważasz |
|---|---|---|
| Telefon | 1. Mówisz: „Nie. Połączeń systemu odrębnego nie zmieniamy na prośbę przez telefon.” 2. Informujesz, że sprawę zgłosisz kierownikowi. 3. Zapisujesz na kartce, kto dzwonił i o co prosił. | Rozmówca naciska na pośpiech. |
| Osobiście | 1. Odmawiasz i nie zostawiasz osoby samej przy stanowisku. 2. Prosisz, by zgłosiła prośbę kierownikowi. 3. Sam informujesz kierownika. | Zgoda „pod nadzorem” nie chroni systemu. |
| 1. Nie odpowiadasz, że się zgadzasz. 2. Odpowiadasz, że prośbę zgłosiłeś kierownikowi. 3. Prośbę zachowujesz jako ślad. | Odpowiedź „dobrze, tylko ostrożnie” zostanie uznana za zgodę. | |
| Pismo: zlecenie od firmy serwisowej | 1. Sprawdzasz drugim kanałem u kierownika, czy zlecenie jest prawdziwe. 2. Nie wpuszczasz serwisu do pomieszczenia bez zgody kierownika. 3. Zgłaszasz kierownikowi. | Pieczątka na zleceniu nie zastępuje decyzji kierownika. |
| Portal lub zgłoszenie serwisowe | 1. Nie zatwierdzasz zlecenia w systemie jawnym. 2. Przekazujesz zgłoszenie kierownikowi. 3. Zapisujesz numer zgłoszenia. | Zatwierdzenie jednym kliknięciem. |
| Osoba trzecia: serwisant lub „pracownik firmy” | 1. Nie wpuszczasz osoby, której nie zapowiedział kierownik. 2. Sprawdzasz tożsamość drugim kanałem u kierownika. 3. Zgłaszasz próbę. | Znajomość twojego nazwiska nie jest dowodem. |
— Podłączę stanowisko do sieci na dziesięć minut. — Nie. Połączeń systemu odrębnego nie zmieniamy na prośbę przez telefon. Zgłaszam to kierownikowi, a aktualizację ustalimy według dokumentacji systemu.
Systemu odrębnego nie podłączasz do sieci jawnej, nawet na chwilę. Dlaczego: kilka minut wystarczy, żeby przenieść złośliwy kod albo wynieść informacje, a nikt później tego nie sprawdzi.
Sposób aktualizacji systemu odrębnego opisuje jego dokumentacja bezpieczeństwa i instrukcja jednostki. Ten kurs jej nie zastępuje.
Nie wiesz, czy dane stanowisko jest odrębne? Zapytaj kierownika jednostki, zanim je dotkniesz.
CNośniki, rozmowy i dokumenty
Informacje niejawne gubią się najczęściej na nośnikach, które wędrują po biurkach, i w rozmowach, które odbywają się w złym kanale.
Jak to zrobić: znalazłeś lub dostałeś nośnik
| Kanał | Co robisz | Na co uważasz |
|---|---|---|
| Osobiście: znalazłeś nośnik sam | 1. Nie wkładasz go do żadnego komputera. 2. Odkładasz go w bezpieczne miejsce i zapisujesz godzinę oraz miejsce. 3. Zgłaszasz kierownikowi. | Ciekawość: „zobaczę tylko, czyj to”. |
| Osoba trzecia: przynosi go pracownik | 1. Prosisz, by pracownik nie wkładał go nigdzie. 2. Odbierasz nośnik i zapisujesz, kto i kiedy go przyniósł. 3. Zgłaszasz kierownikowi. | Pracownik chce sprawdzić zawartość. |
| Telefon | 1. Prosisz, by nośnik został tam, gdzie leży. 2. Przychodzisz po niego osobiście. 3. Zgłaszasz kierownikowi. | Opisywanie zawartości przez telefon. |
| E-mail lub portal | 1. Prosisz o fakty: gdzie, kiedy i kto znalazł. 2. Nie odpowiadasz z opisem zawartości. 3. Odbierasz nośnik osobiście. | Zdjęcie nośnika przesłane do oceny. |
| Pismo: wykonawca odsyła nośnik | 1. Odbierasz przesyłkę osobiście. 2. Nie wkładasz nośnika do komputera. 3. Zgłaszasz kierownikowi. | Brak zapisu, kto i kiedy przesyłkę nadał. |
Znaleziony nośnik odkładasz i zgłaszasz. Dlaczego: nośnik może być zainfekowany albo celowo podrzucony. Włożenie go do jakiegokolwiek komputera, także odrębnego lub odłączonego od sieci, otwiera drogę do systemu.
- O sprawach niejawnych rozmawiam w sposobie i miejscu wskazanych w instrukcji ochrony.
- Gdy ktoś dzwoni w takiej sprawie, umawiam spotkanie osobiste.
- Dokumenty zostawiam w miejscu przechowywania.
- Nie rozmawiam o treści przez zwykły telefon, komunikator ani e-mail.
- Nie zabieram dokumentów do domu.
- Nie zostawiam dokumentów w samochodzie.
Dokumentów nie zabierasz do domu i nie zostawiasz ich w samochodzie. Dlaczego: w domu i w samochodzie nie ma zabezpieczeń kancelarii, a zgubienie lub kradzież zostają bez śladu.
DOszuści wobec pełnomocnika
Pełnomocnik jest celem, bo zna wykaz osób z dostępem, pomieszczenia i systemy. Napastnik nie musi włamywać się do kancelarii, jeśli ktoś mu to opowie albo przyśle wykaz.
Sygnały fałszywej prośby
- 1Pośpiech„Pilnie, jeszcze dziś”, „kontrola już jedzie”.
- 2Prośba o wykazosób z dostępem, pomieszczeń, systemów albo planu budynku.
- 3Inny adres lub numernadawca różni się o literę, numer jest nieznany.
- 4Link lub formularz„wypełnij ankietę bezpieczeństwa”, „zaloguj się, aby potwierdzić”.
- 5Prośba o dyskrecję„nie mów nikomu, to poufne”.
Jak to zrobić: ktoś prosi o wykaz osób, pomieszczeń lub systemów
| Kanał | Co robisz | Na co uważasz |
|---|---|---|
| 1. Nie odpowiadasz na ten adres i nie klikasz linków. 2. Sprawdzasz prośbę drugim kanałem: rozmową osobistą albo telefonem na znany numer. 3. Fałszywą wiadomość zostawiasz w skrzynce i zgłaszasz pod numer bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów. | Odpowiedź na adres oszusta potwierdza mu, że skrzynka żyje. | |
| Telefon | 1. Mówisz: „Oddzwonię na numer, który znam.” 2. Kończysz rozmowę i dzwonisz na znany numer. 3. Zapisujesz godzinę i numer, z którego dzwoniono. | Numer wyświetlany na ekranie można podrobić. |
| Osobiście | 1. Nie podajesz wykazu osobie, której kierownik nie zapowiedział. 2. Prosisz o dokument ze zdjęciem i sprawdzasz u kierownika. 3. Zgłaszasz próbę. | Mundur, identyfikator i pewny ton nie są dowodem. |
| Pismo | 1. Sprawdzasz drugim kanałem, czy pismo wystawił podpisany nadawca. 2. Nie wysyłasz wykazu na adres z pisma. 3. Przekazujesz pismo kierownikowi. | Pieczątka może być podrobiona. |
| Portal | 1. Nie logujesz się przez link z wiadomości. 2. Otwierasz stronę z zakładki, którą znasz. 3. Zgłaszasz wiadomość. | Fałszywa strona wygląda jak prawdziwa. |
| Osoba trzecia | 1. Nie przekazujesz wykazu „koledze z innego referatu”. 2. Prosisz, by prośbę zgłosił sam kierownik. 3. Zgłaszasz próbę. | Ktoś, kogo znasz, może być użyty do nacisku. |
— Dzień dobry, tu kontrola, proszę o listę osób z dostępem do kancelarii. — Dziękuję. Oddzwonię do kierownika jednostki na znany numer i wtedy odpowiem.
Wykazu osób, pomieszczeń i systemów nie wysyłasz na prośbę z e-maila ani telefonu. Dlaczego: oszust kontroluje wiadomość lub rozmowę, ale nie kontroluje twojego telefonu do znanej osoby. Sprawdzenie drugim kanałem rozbija jego plan.
Nie wiesz, czy prośba jest prawdziwa? Nie odpowiadaj, sprawdź innym kanałem i zgłoś pod numer bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów.
EOkup w sieci jawnej
Co to znaczy. Ransomware to program, który szyfruje pliki i żąda okupu. Zwykle uderza w sieć jawną. Twoje zadanie to odciąć, zapisać, zgłosić i sprawdzić, czy stanowiska odrębne są nietknięte.
Jak to zrobić: na ekranie pojawia się żądanie okupu
| Sytuacja | Co robisz | Na co uważasz |
|---|---|---|
| Osobiście: widzisz żądanie na swoim ekranie | 1. Odłączasz stanowisko od sieci (kabel, Wi-Fi). 2. Nie wyłączasz komputera z prądu i nie zamykasz okna. 3. Zapisujesz na kartce, co widzisz i o której godzinie, i zgłaszasz pod numer bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów. | Zdjęcie ekranu telefonem. |
| Telefon: pracownik dzwoni, że ma żądanie okupu | 1. Każesz odłączyć stanowisko od sieci i niczego nie wyłączać. 2. Prosisz, by zapisał na kartce, co widzi. 3. Zgłaszasz i idziesz na miejsce. | Pracownik próbuje „sam naprawić”. |
| E-mail: wiadomość z żądaniem okupu | 1. Nie odpowiadasz i nie klikasz linków. 2. Zostawiasz wiadomość w skrzynce. 3. Zgłaszasz. | Odpowiedź przestępcom. |
| Osoba trzecia: informatyk lub serwis mówi o ataku | 1. Pytasz, które części sieci jawnej są zajęte. 2. Pytasz, czy stanowiska odrębne są odłączone, i informujesz kierownika. 3. Nie zgadzasz się na „tymczasowe połączenia”. | Pośpiech przy odtwarzaniu systemów. |
O okupie nie negocjujesz i nie płacisz. Decyzje podejmuje kierownik z koordynatorem incydentów. Dlaczego: negocjacje z przestępcami wymagają wiedzy, której nie masz, a każda odpowiedź może pogorszyć sytuację.
Nie wiesz, czy to atak? Zachowuj się tak, jakby był. Odłącz, zapisz i zgłoś pod numer bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów.
- Która z pięciu sytuacji z tego tematu mogłaby zdarzyć się w mojej jednostce?
- Jakie zdanie odmowy ćwiczę na głos?