Próbka kursu — pełna treść po zamówieniu
SZ-04 · Poradnik stanowiskowy · Twoja jednostka · wersja data wersjiOpracowanie: BEZPIECZNE DANE sp. z o.o.
Moduł 2 · Przyjęcie i klasyfikacja zgłoszenia
Moduł 2 · ok. 12 min

Przyjęcie i klasyfikacja zgłoszenia

Pracownik dzwoni zdenerwowany albo wcale nie dzwoni, bo się wstydzi. Pierwsza rozmowa decyduje, ile faktów zdobędziesz. Tu uczysz się ją prowadzić i wstępnie ocenić, z czym masz do czynienia.

2.1Zdarzenie, incydent, incydent poważny

Co to znaczy. Zdarzenie to coś niepokojącego, np. dziwny e-mail. Incydent to zdarzenie, które naruszyło bezpieczeństwo informacji, np. ktoś kliknął link i podał hasło. Incydent poważny to taki, który zatrzymuje ważną usługę jednostki albo zagraża danym wielu osób. Ostateczną ocenę ustala kierownik z ASI i koordynatorem SZBI. Ty robisz ocenę wstępną.

PoziomPo czym poznajeszPrzykładCo robisz
Zdarzenienic jeszcze się nie stałopodejrzany e-mail, w który nikt nie kliknąłwpisujesz do rejestru i ostrzegasz innych
Incydentbezpieczeństwo naruszone, usługi działająpracownik kliknął link i podał hasłorejestr, ASI zmienia hasła, informujesz kierownika
Incydent poważnyważna usługa stoi albo dane wielu osób są zagrożonepliki w obiegu dokumentów zaszyfrowane, żądanie okupuod razu kierownik i ASI; liczysz terminy 24 i 72 godziny
Zapamiętaj

Gdy wątpisz, traktuj incydent jak poważny i licz terminy. Odwołać alarm jest łatwiej niż nadrobić stracone godziny.

Dlaczego: Poziom określa terminy i adresatów. Zaniżenie poziomu kosztuje godziny, których potem nie odzyskasz.

2.2Przyjęcie zgłoszenia: formularz rozmowy

Bez względu na kanał zadajesz te same sześć pytań i zapisujesz godzinę. Zobacz rysunek 3. To formularz rozmowy.

Formularz rozmowy · zgłoszenie incydentu · ĆWICZENIEGodzina zgłoszenia: ____:____Kto zgłasza i jak oddzwonić?rola zgłaszającego, numer telefonu1Co się stało?jego słowami, bez własnej oceny2Kiedy to zauważono?data i godzina; czy trwa nadal3Który sprzęt, system, jakie dane?komputer, program, pliki; czy są dane osobowe4Co już zrobiono?kliknięto, wyłączono, odłączono, komu powiedziano5Kto jeszcze o tym wie?inne osoby, dostawca, kierownik6Dalej: wpis do rejestru, informacja kierownika i ASI, przekazanie IOD przy danych osobowych.
Rysunek 3. Formularz rozmowy: sześć pytań (numery 1–6) i godzina zgłoszenia. Wydrukuj go i połóż przy telefonie.

Jak to zrobić: przyjęcie zgłoszenia

KanałCo robiszNa co uważasz
Telefon1. Zapisz godzinę połączenia i rolę zgłaszającego.
2. Poproś o numer, pod którym możesz oddzwonić.
3. Zadaj sześć pytań i zapisuj odpowiedzi jego słowami.
4. Powiedz: „Niczego nie klikaj i niczego nie usuwaj. Zaraz oddzwonię.”
5. Wpisz zgłoszenie do rejestru z godziną.
Nie każ zgłaszającemu „sprawdzić, czy działa”. Każda czynność zaciera ślady.
Osobiście1. Poproś, żeby zgłaszający usiadł i opowiedział po kolei.
2. Zadaj sześć pytań i zapisz odpowiedzi w jego obecności.
3. Poproś, żeby nie dotykał komputera, i oznacz go kartką „nie włączać”.
4. Wpisz zgłoszenie do rejestru z godziną.
Nie szukaj winnego. Człowiek, który boi się kary, następnym razem nie zgłosi.
E-mail1. Zapisz godzinę wpływu wiadomości, a nie godzinę jej przeczytania.
2. Potwierdź przyjęcie telefonem, nie e-mailem.
3. Sześć pytań zadaj telefonicznie, zwłaszcza gdy sprawa dotyczy danych osobowych.
4. Zachowaj wiadomość jako dowód i wpisz zgłoszenie do rejestru.
Nie odpisuj na adres, który wygląda podejrzanie. Zadzwoń na numer ze spisu jednostki.
Pismo, poczta, ePUAP1. Zarejestruj pismo w kancelarii z datą wpływu.
2. Odbierz je tego samego dnia i zapisz godzinę odbioru.
3. Terminy z pisma wpisz do kalendarza i poinformuj kierownika.
Pismo od policji albo CSIRT o incydencie traktujesz jak zgłoszenie i przekazujesz kierownikowi tego samego dnia.
Dostawca lub inna jednostka1. Poproś o pismo albo e-mail z opisem: co się stało i kiedy.
2. Zapisz godzinę, o której dostawca się dowiedział, i godzinę, o której dowiedziałeś się ty.
3. Zapytaj, czy dane jednostki mogły zostać ujawnione.
4. Wpisz zgłoszenie do rejestru i poinformuj kierownika oraz IOD.
Termin jednostki biegnie od chwili, gdy jednostka się dowie, a nie od dnia awarii u dostawcy.
Przykład · piątek, 22:00

Pracownik: Nie mogę otworzyć żadnego dokumentu. Na ekranie jest napis, że pliki zostały zaszyfrowane.
Ty: Dziękuję, że dzwonisz. Zapisuję godzinę: 22:04. Niczego nie klikaj i nie wyłączaj komputera. Który to komputer i co robiłeś przed chwilą?
Pracownik: To komputer w księgowości. Otworzyłem załącznik od dostawcy.
Ty: Wpisuję zgłoszenie do rejestru i dzwonię do administratora i kierownika. Zostań przy telefonie.

Dlaczego: Te same sześć pytań w każdym kanale daje komplet faktów, a godzina pozwala policzyć terminy.

2.3Wstępna klasyfikacja i dane osobowe

Po rozmowie odpowiadasz sobie na trzy pytania: jaki to poziom, czy są dane osobowe i czy trzeba kogoś obudzić.

Co to znaczy. Naruszenie ochrony danych osobowych to incydent, w którym dane osobowe mogły trafić do niepowołanych osób, zostać zmienione albo zginąć. Jedno zdarzenie może być jednocześnie incydentem i naruszeniem danych. Wtedy idą dwie ścieżki zgłoszeń. Ocenę ryzyka dla osób robi IOD.

PytanieJak odpowiadaszCo robisz dalej
Jaki poziom?zdarzenie, incydent czy incydent poważnypoważny: kierownik i ASI od razu
Czy są dane osobowe?listy osób, akta, poczta z danymi mieszkańcówtak: IOD tego samego dnia
Czy trzeba kogoś obudzić?usługa stoi, dane szyfrowane, atak trwatak: dzwonisz według grafiku, nie czekasz do rana
Robię
  • Pytasz o dane osobowe nawet wtedy, gdy zgłaszający o nich nie wspomina — pracownik często nie widzi, że w pliku są dane mieszkańców
  • Przekazujesz IOD fakty, a nie własną ocenę — ocenę ryzyka dla osób robi IOD na podstawie faktów
Nie robię
  • Nie oceniasz sam, czy naruszenie zgłasza się do Prezesa UODO — decyzję podejmuje kierownik po radzie IOD
  • Nie uspokajasz zgłaszającego słowami „to nic takiego” — ocena po jednej rozmowie bywa błędna, a pocieszenie usypia czujność
Dlaczego: Dane osobowe uruchamiają drugą ścieżkę z własnym terminem. Im szybciej IOD wie, tym więcej ma czasu.

2.4Rejestr incydentów i dowody

Każde zgłoszenie trafia do rejestru: nazwa rejestru incydentow. Rejestr zapisuje także fałszywe alarmy. Dzięki temu widać, co się powtarza.

Co wpisujeszPrzykład
Data i godzina zgłoszeniapiątek, 22:04
Kto zgłosił (rola)pracownik księgowości
Co się stało — jego słowami„Pliki mają nowe rozszerzenie i nie otwierają się”
Sprzęt, system, danekomputer w księgowości, pliki w obiegu dokumentów
Co już zrobiononiczego nie wyłączano, ASI poinformowany o 22:10
Poziom, dane osobowe, komu przekazanoincydent poważny; dane osobowe tak; kierownik, ASI, IOD
Robię
  • Fotografujesz ekran telefonem albo spisujesz komunikat słowo w słowo — ekran może zniknąć po restarcie
  • Zostawiasz komputer w takim stanie, w jakim jest, do decyzji ASI — wyłączenie lub restart może skasować ślad ataku
Nie robię
  • Nie usuwasz podejrzanych wiadomości ani plików — to dowody dla ASI i CSIRT
  • Nie przywracasz kopii zapasowej na własną rękę — możesz nadpisać dane potrzebne do analizy i uruchomić atak ponownie
Dlaczego: Dowód jest tylko wtedy, gdy nikt go nie ruszył. Zapis z godziną pokazuje audytorowi, że jednostka działała od pierwszej minuty.

2.5Fałszywy „CSIRT” i prośby o zdalny dostęp

Po incydencie dzwonią też oszuści. Przedstawiają się jako CSIRT, policja albo „serwis”. Chcą, żebyś zainstalował program do zdalnego dostępu albo podał hasło. Zgłoszenie do CSIRT wysyłasz ty, własnym kanałem, więc nie potrzebujesz niczyjego telefonu, żeby je zrobić. Prośba o zdalny dostęp przez telefon to sygnał alarmowy. Zobacz rysunek 4.

Rozmowa telefoniczna · ĆWICZENIEPołączenie przychodzące:numer ukryty1„Dzwonię z CSIRT Testowego. Wasza jednostka jest atakowana.Musimy działać natychmiast. Każda minuta to strata danych.”2„Zainstalujcie program, który podam. Dzięki niemu połączę sięz waszym serwerem i zatrzymam atak.”3„Podajcie mi jeszcze hasło administratora i kod, któryprzyjdzie SMS-em.”4„Na razie nie mówcie o tym kierownikowi. Powiem wam, kiedy tobędzie można zgłosić.”5
Rysunek 4. Fikcyjna rozmowa „z CSIRT”: pięć sygnałów alarmowych (numery 1–5 odpowiadają tabeli poniżej).
NrSygnałDlaczego alarmuje
1numer ukryty albo obcyprawdziwa instytucja nie ukrywa, kim jest, a numer łatwo podrobić
2pośpiech: „każda minuta to strata”presja czasu ma zastąpić sprawdzenie
3prośba o zainstalowanie programu zdalnego dostępudaje obcej osobie pełną kontrolę nad komputerem
4prośba o hasło lub kod SMShasła nie podajesz nikomu, także w incydencie
5prośba, żeby nie mówić kierownikowioszust boi się, że ktoś sprawdzi jego historię

Jak to zrobić: rozmowa z osobą „z CSIRT”

KanałCo robiszNa co uważasz
Telefon1. Nie podawaj haseł, kodów ani nazwy systemu. Powiedz: „Oddzwonię”.
2. Zapisz godzinę, numer i to, o co prosił rozmówca.
3. Znajdź numer CSIRT w właściwy zespół CSIRT wskazany w procedurze zgłaszania incydentów, nie w wiadomości od rozmówcy.
4. Oddzwoń i zapytaj, czy taka rozmowa miała miejsce.
5. Zgłoś próbę kierownikowi i ASI.
Numer podany przez rozmówcę może należeć do oszusta.
E-mail1. Nie klikaj linków i nie otwieraj załączników.
2. Nie odpowiadaj na wiadomość.
3. Przepisz adres nadawcy do rejestru.
4. Zadzwoń na numer z właściwy zespół CSIRT wskazany w procedurze zgłaszania incydentów i zapytaj, czy wysłali tę wiadomość.
Adres nadawcy łatwo podrobić. Liczy się numer, który znasz.
Osobiście1. Poproś o dokument ze zdjęciem i pismo od kierownika albo organu.
2. Nie wpuszczaj osoby do serwerowni i nie dawaj jej hasła.
3. Wezwij kierownika i zapisz dane osoby.
Osoba z prawdziwym zadaniem poczeka na kierownika.
Przykład · telefon „z CSIRT”

Rozmówca: Dzwonię z CSIRT. Wasza jednostka jest atakowana. Muszę się natychmiast połączyć z serwerem, proszę zainstalować program, który podam.
Ty: Dziękuję. Niczego nie instaluję przez telefon. Podaj imię i numer, oddzwonię na numer CSIRT, który mamy zapisany.
Rozmówca: Nie ma czasu, każda minuta to strata danych!
Ty: Rozumiem. Mimo to oddzwonię. Zgłoszę też tę rozmowę kierownikowi.

Dlaczego: Oszust liczy na pośpiech i strach po incydencie. Oddzwonienie na znany numer zajmuje dwie minuty i rozbraja próbę.
Zapamiętaj

Sześć pytań, godzina i wpis do rejestru. Niczego nie ruszasz, dopóki ASI nie zdecyduje. Telefon „z CSIRT” z prośbą o dostęp to sygnał alarmowy.

Moje notatki z tematu · moduł 2
  1. Czy formularz rozmowy leży przy telefonie? Kto go wydrukuje?
  2. Skąd wezmę numer właściwego CSIRT, gdy ktoś zadzwoni w nocy?