Krok 2 · Zrozum
Zagrożenia cyfrowe w Twojej współpracy: jak sprawdzasz wiadomość, telefon i prośbę o hasło
Oszust nie musi włamywać się do ośrodka. Wystarczy, że Ty klikniesz w link albo podasz kod, bo często pracujesz na własnym telefonie i własnej poczcie. Poniżej widzisz, kto i po co atakuje, jak sprawdzasz innym kanałem i co robisz przy każdym rodzaju oszustwa. Wszystko, o co zapyta quiz po tej lekcji, jest wyjaśnione tutaj.
AKto atakuje i po co
Gdy znasz cel oszusta, łatwiej rozpoznasz jego sztuczkę.
| Cel oszusta | Jak to wygląda u Ciebie | Dlaczego uderza w Ciebie |
|---|
| Pieniądze | Wyłudzony przelew albo okup za odblokowanie plików | Masz dostęp do materiałów, które ośrodek chce chronić |
| Dane | Sprzedaż danych albo szantaż osób ze spraw | Dane o zdrowiu i rodzinie są dla przestępców bardzo cenne |
| Dostęp | Twoje hasło otwiera pocztę i platformę z materiałami | Prywatna poczta nie ma zabezpieczeń ośrodka |
| Człowiek | Sprawca przemocy szuka adresu ofiary | Prośba o adres „od ręki” jest najgroźniejsza dla osób w kryzysie |
BFałszywa wiadomość: sygnały i sprawdzenie innym kanałem
Phishing (czytaj: fiszing) to fałszywa wiadomość, która ma wyłudzić hasło, dane lub pieniądze. Często udaje osobę, którą znasz.
| Sygnał | Co oznacza | Dlaczego to ważne |
|---|
| Pośpiech i groźba („do 16:00”) | Chcą, żebyś nie sprawdził | Presja czasu wyłącza ostrożność |
| Adres nadawcy z obcej domeny | Prawdziwy sekretariat pisze z adresu ośrodka | Nadawcę łatwo udać wyglądem, trudniej adresem |
| Prośba o hasło do poczty | Nikt rzetelny nie prosi o hasło wiadomością | Kto zna hasło, działa jako Ty |
| Obcy link lub plik .zip | Link prowadzi na stronę zbierającą hasła | Samo otwarcie pliku może uruchomić złośliwy program |
| Ogólne powitanie („Szanowny Członku”) | Ktoś, kto Cię zna, pisze po nazwisku | Masowa wiadomość trafia do tysięcy osób |
Jak to zrobić krok po kroku: dostajesz podejrzaną wiadomość „PILNE: materiały na jutro”
- Nie klikaj niczego i nie otwieraj załącznika — nawet „dla sprawdzenia”.
- Nie odpisuj z pytaniem, czy wiadomość jest prawdziwa. Odpowiedź potwierdza oszustowi, że Twój adres działa.
- Zadzwoń do pracownika ośrodka na znany numer (z karty stanowiskowej, nie z wiadomości) i opisz wiadomość.
- Zgłoś do bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów. Dopiero po zgłoszeniu usuń wiadomość — zgłoszenie chroni też innych członków zespołu.
Zasada
Sprawdzasz innym kanałem. Gdy ktoś prosi o dane, hasło lub zdjęcie, dzwonisz na numer, który znasz. Dlaczego: oszust odpowie na każdy numer, który mu podasz.
CTelefon „z policji”, „z sądu” i „z banku”
Rozmówca zna Twoje nazwisko i wie, że byłeś na posiedzeniu. To niczego nie dowodzi — dane zebrano z wcześniejszych rozmów. Numer wyświetlony na telefonie da się podrobić.
| Kto dzwoni | Czego chce | Co robisz | Gotowe zdanie |
|---|
| „Policja”, „sąd” | adresu uczestnika sprawy, listy osób | nie podajesz; kończysz rozmowę i dzwonisz do pracownika ośrodka | „Oddzwonię.” |
| „Pracownik ośrodka”, którego nie znasz | listy osób z posiedzenia | nie podajesz; oddzwaniasz na numer z karty | „Oddzwonię na numer z karty.” |
| „Konsultant banku” | kodu z SMS-a | kończysz rozmowę i zgłaszasz próbę wyłudzenia | „Kodów nie podaję nikomu.” |
Jak to zrobić krok po kroku: dzwoni „policjant” i prosi o adres rodziny
- Nie podawaj niczego, także „tylko ulicy”. Adres osoby w kryzysie może zdecydować o jej bezpieczeństwie.
- Powiedz: „Oddzwonię.” i zakończ rozmowę.
- Zadzwoń do pracownika ośrodka na znany numer — nie oddzwaniaj na numer podany przez rozmówcę, bo to może być numer oszusta.
- Zgłoś próbę do bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów. Jeśli rozmówca dzwoni ponownie, nic nie przekazuj i zgłoś także to połączenie.
Przykład rozmowy z „nieznanym pracownikiem ośrodka”
Rozmówca: Dzień dobry, jestem z ośrodka, nie mam przy sobie listy. Podaj, kto był na posiedzeniu.
Ty: Nie znam Pana głosu. Oddzwonię na numer z mojej karty stanowiskowej.
Rozmówca: To pilne, nie ma czasu!
Ty: Rozumiem. Zadzwonię od razu.
Zapamiętaj
Prawdziwy bank nigdy nie prosi o kod z SMS-a, a policja i sąd nie wypytują o adresy „od ręki” przez telefon. Dlaczego: kod otwiera konto, a adres może narazić człowieka.
DKod QR, załącznik i pendrive od obcego
Kod QR to ukryty link: nie widzisz adresu, dopóki go nie otworzysz.
| Przedmiot | Co robisz | Dlaczego |
|---|
| Naklejka z kodem QR na kopercie z materiałami | nie skanujesz; pytasz pracownika ośrodka | link może prowadzić na stronę zbierającą hasła |
| Plik .zip z hasłem w treści wiadomości | nie otwierasz | takim sposobem ukrywa się złośliwe programy przed ochroną poczty |
| Pendrive od obcego | nie podłączasz | może zawierać program uruchamiający się samoczynnie |
EHasła, spotkania zdalne i czat AI
Robisz
- hasło składasz z trzech, czterech losowych słów — długie i łatwe do zapamiętania
- do każdej usługi masz inne hasło — wyciek jednego nie otwiera reszty
- łączysz się narzędziem wskazanym przez ośrodek — ośrodek zna jego zabezpieczenia
Nie robisz
- nie podajesz kodu z SMS-a nikomu — kto go zna, wchodzi na Twoje konto
- nie wklejasz niczego ze sprawy do czatu AI (programu, który pisze teksty na polecenie) — wklejonego tekstu nie wycofasz z cudzego serwera
- nie usuwasz nazwiska i nie wklejasz reszty — szczegóły też wskazują rodzinę
Krok 3 · Ćwicz
Sprawdź, czy już wiesz
Ćwiczenie 1. Dostajesz wiadomość „PILNE: materiały na jutro”. Nadawca jest nieznany. W treści jest link do logowania i plik .zip. Co robisz?
Nie klikam niczego, dzwonię do pracownika ośrodka na znany numer i zgłaszam wiadomość.
Odpisuję z pytaniem, czy wiadomość jest prawdziwa.
Klikam link, ale niczego nie wpisuję.
Ćwiczenie 2. Rozpoznaj sygnał oszustwa.Przy każdej pozycji wybierz jedną odpowiedź.
„Do 16:00 potwierdź, inaczej dostęp wygaśnie”
Adres nadawcy z obcej domeny, a nie z adresu ośrodka
„Zaloguj się hasłem do poczty, aby otworzyć materiały”
Zwrot po nazwisku i numer sprawy, który znasz z posiedzenia
Ćwiczenie 3. Ułóż kroki po telefonie od „policjanta”, który prosi o adres rodziny.Klikaj kolejno.
- Dzwonię do pracownika ośrodka na znany numer
- Zapisuję godzinę i treść prośby
- Zgłaszam próbę do wskazanej osoby
- Mówię „oddzwonię” i kończę rozmowę
Ćwiczenie 4. Uzupełnij zasady.Wpisz jedno słowo lub krótką frazę w każdą lukę.
Prośbę o dane sprawdzam innym …. Kodu z SMS-a nie podaję …. Nie klikam linków w wiadomości od … nadawcy.
Ćwiczenie 5. Dzwoni mężczyzna „z policji”. Zna Twoje nazwisko i prosi o adres jednej z rodzin. Napisz, co mówisz i co robisz zaraz potem.
„Oddzwonię.” Potem dzwonisz do pracownika ośrodka na znany numer i zgłaszasz próbę. — Nie podajesz nawet ulicy, bo adres osoby w kryzysie może zdecydować o jej bezpieczeństwie.
