Krok 2 · Zrozum
Fałszywe faktury, przelewy „od dyrektora” i fałszywe strony banku
W finansach atak zwykle oznacza jedno: ktoś chce wyprowadzić pieniądze. Oszust nie musi włamywać się do systemu — wystarczy, że klikniesz, podasz kod albo zatwierdzisz przelew. Atakuje wtedy, gdy pracujesz szybko: w piątek po południu, przed terminem przelewów, w czasie urlopów.
AFałszywy e-mail i fałszywa faktura
Phishing to fałszywa wiadomość, która ma wyłudzić dane lub pieniądze, najczęściej e-mail lub SMS. Gdy dostawca pisze, że od dziś płacisz na nowy rachunek, dzwonisz na numer z umowy i pytasz o zmianę. Telefon na znany numer to jedyne pewne sprawdzenie, a odpowiedź mailem trafia do oszusta.
| Sygnał fałszywej faktury | Dlaczego to ważne |
|---|
| Nowy numer rachunku w treści e-maila | Zmiana rachunku w samej fakturze to klasyczny sygnał |
| Termin „dziś do 14:00” | Presja ma odebrać czas na sprawdzenie |
| Brak numeru zamówienia lub umowy | Prawdziwa faktura się do nich odwołuje |
| Nabywca bez pełnej nazwy i NIP | Dostawca zna dane Twojej jednostki |
| Dopisek „nie potwierdzać telefonicznie” | Oszust nie chce, żebyś zadzwonił |
| Adres nadawcy z podobną, ale inną domeną | Podobna domena to podszycie |
Zmiana rachunku, presja czasu i podobna domena to klasyczne sygnały. Gdy adres nadawcy ma domenę z dopiskiem „faktury”, a umowa podaje domenę bez niego, domena jest podobna, ale inna — to sygnał oszustwa: prawdziwa firma pisze z domeny z umowy.
Zasada
Nowy rachunek zatwierdzają dwie osoby po telefonie na znany numer. Dlaczego: odzyskanie pieniędzy po przelewie na obcy rachunek jest bardzo trudne.
BTelefon, SMS i „dyrektor”
Robisz
- dzwonisz do szefa na znany numer, gdy szef pisze z prywatnej poczty „Zrób pilny przelew, nie dzwoń” — prośba „nie dzwoń” to sygnał oszustwa, a sprawdzasz innym kanałem, na numer, który znasz
- rozłączasz się i dzwonisz do banku na numer z umowy, gdy „bank” widzi podejrzany przelew i prosi o kod z SMS-a — podszycie numeru bywa niemal idealne, więc oddzwaniasz na numer, który znasz sam
- odmawiasz i zgłaszasz do informatyk lub pomoc techniczna jednostki, gdy ktoś „z pomocy technicznej” prosi o zdalne podłączenie do Twojego komputera — zdalny dostęp daje oszustowi pełną kontrolę, a prawdziwe IT nie dzwoni z takim żądaniem
Nie robisz
- nie podajesz kodu z tokena przez telefon — bank nigdy nie prosi o kody, a kto o nie prosi, jest oszustem
- nie wierzysz głosowi znanej osoby — sztuczna inteligencja potrafi podrobić głos po kilku sekundach nagrania
- nie klikasz w SMS „Paczka wstrzymana, dopłać symboliczną kwotę” — nie klikasz i usuwasz wiadomość, bo mała kwota usypia czujność, a samo kliknięcie może już otworzyć drogę oszustowi
Zasada
Nikt nie zleca przelewu poza procedurą, także dyrektor. Dlaczego: prawdziwy dyrektor zawsze to zrozumie, a „nie dzwoń” to najsilniejszy sygnał oszustwa.
CStrona banku, token i logowanie dwuetapowe
Hasło do banku wpisujesz na stronie wpisanej samodzielnie lub z zapisanej zakładki. Fałszywe strony wyglądają jak prawdziwe, a adres wpisany samodzielnie jest bezpieczniejszy. Kłódka w pasku nie dowodzi, że strona jest prawdziwa, a kod z tokena jest do zleceń, nie do logowania.
O logowaniu dwuetapowym: drugi składnik to kod z tokena lub aplikacji i chroni, nawet gdy ktoś zna hasło. Drugi składnik zna tylko Ty, a podanie go komukolwiek niweczy jego sens. Przed kodem czytasz kwotę i odbiorcę na ekranie banku.
Zasada
Do banku wchodzisz z własnego adresu i nikomu nie podajesz kodu. Dlaczego: fałszywa strona wygląda jak prawdziwa, a kod jest Twoim podpisem pod zleceniem.
DPliki, okup i obce nośniki
Gdy ekran mówi „Pliki zaszyfrowane, zapłać okup” (ransomware), odłączasz sieć, nie wyłączasz sprzętu i zgłaszasz pod bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów. Zgłoszenie od razu ogranicza szkody, a okup nie daje gwarancji i zachęca do kolejnych ataków. Ransomware to program, który szyfruje pliki i żąda okupu: blokuje dostęp do danych, więc zgłaszasz od razu i nie płacisz.
| Sytuacja | Robisz | Dlaczego |
|---|
| Pismo z kodem QR | Nie skanujesz | Kod QR to ukryty link i może prowadzić na fałszywą stronę płatności |
| Obcy pendrive przy kasie | Oddajesz go osobie z pomocy IT | Pendrive może zawierać złośliwy program, a sprawdza go tylko osoba z pomocy IT |
| Link do „aktualizacja.exe” w systemie księgowym | Nie klikasz i zgłaszasz do informatyk lub pomoc techniczna jednostki | Aktualizacje wdraża IT, a plik z linku może być złośliwy |
| Plik z zapytaniem o saldo od nieznanego nadawcy | Nie otwierasz, żeby go sprawdzić — zgłaszasz | Samo otwarcie może uruchomić złośliwy kod, a nieznany plik zgłaszasz |
Zapamiętaj
Pośpiech to główne narzędzie oszusta. Dlaczego: im bardziej wiadomość Cię pogania, tym wolniej ją czytasz.
Krok 3 · Ćwicz
Sprawdź, czy już wiesz
Ćwiczenie 1. Dostawca pisze, że od dziś płacisz na nowy rachunek. Co robisz?
Wpisuję rachunek i przygotowuję przelew.
Dzwonię na numer z umowy i pytam o zmianę.
Odpisuję i pytam, czy zmiana jest prawdziwa.
Ćwiczenie 2. Szef pisze z prywatnej poczty: „Zrób pilny przelew, nie dzwoń”. Co robisz?
Robię przelew, bo czas goni.
Dzwonię do szefa na znany numer.
Odpisuję: „Potwierdź, że to Ty”.
Ćwiczenie 3. Sygnał fałszywej faktury czy normalna sprawa?Przy każdej informacji wybierz jedną odpowiedź.
Nowy numer rachunku w treści e-maila
Termin „dziś do 14:00”
Faktura z numerem zamówienia i danymi nabywcy
Dopisek „nie potwierdzać telefonicznie”
Ćwiczenie 4. Ułóż reakcję na komunikat o zaszyfrowaniu plików.Klikaj kolejno.
- Zgłaszasz pod numer z karty stanowiskowej
- Odłączasz sieć
- Nie wyłączasz sprzętu i nie płacisz
Ćwiczenie 5. Zaznacz, co robisz zawsze.
- Zmianę rachunku potwierdzam telefonem na numer z umowy.
- Do banku wchodzę z adresu, który sam wpisałem.
- Obcy pendrive oddaję do pomocy IT.
