Temat 2 · Zagrożenia cyfrowe w terenie

Temat 2 · ok. 14 min

Zagrożenia cyfrowe w terenie

W terenie pracownik jest sam z telefonem. Oszust wie, że nikt obok nie podpowie „to dziwne”. Dlatego dzwoni i pisze właśnie do ludzi w terenie. Ty jesteś drugim kanałem, na który pracownik może zadzwonić po sprawdzenie.

Kto i po co próbuje

Chcą adresu osoby chronionej. Chcą haseł do tabletu. Chcą zainstalować program na telefonie. Chcą też Twojej zgody na wyjątek. Zobacz rysunek 2.

Rysunek 2. Udział dróg ataku – dane przykładowe, pokazują proporcje, nie są statystyką.

Fałszywy SMS na telefonie służbowym

SMS „od kuriera” lub „z sądu” prosi o drobną dopłatę i link. Prawdziwa przesyłka z sądu nie czeka na dopłatę przez SMS. Zobacz rysunek 3 na następnej stronie.

Zasada

Prośbę o dane przez telefon sprawdza się drugim kanałem. Pracownik w terenie nie podaje adresu ani numeru PESEL, dopóki nie sprawdzi rozmówcy. Ty pomagasz mu sprawdzić.

Temat 2 · Zagrożenia cyfrowe w terenie

Rysunek 3. Fałszywy SMS „z sądu” (fikcyjny). Pięć sygnałów widać od razu.

1
Zwykły numer nadawcySąd i kurier nie piszą z prywatnego numeru komórkowego.
2
Dziwna przesyłka „z sądu”Sąd nie wysyła przesyłek na dopłatę. Nie ma też numeru sprawy ani przesyłki.
3
Mała dopłataChodzi o dane karty, nie o 1,99 zł.
4
Krótki termin„Do 18:00” ma wyłączyć sprawdzanie.
5
Obcy linkAdres nie należy do sądu ani do kuriera. Może pobrać złośliwy program.

Telefon „z sądu” i prośba o adres

Rozmówca zna nazwisko rodziny i prosi o adres lub PESEL „od ręki”. Sprawca przemocy może szukać ofiary. Pracownik dzwoni do Ciebie, a Ty pomagasz sprawdzić prośbę kanałem urzędowym. Adres nie wychodzi nikomu.

Zapamiętaj

Pośpiech i prośba o adres to dwa najczęstsze sygnały. Pracownik w terenie ma prawo odpowiedzieć: „Oddzwonię”.

Temat 2 · Zagrożenia cyfrowe w terenie

Sprzęt, Wi-Fi i prywatne aplikacje

Tablet i telefon służbowy to komputery, które można zgubić. Mają mieć blokadę ekranu, szyfrowanie i możliwość zdalnej blokady. Pracownik nie łączy ich z publicznym Wi-Fi i nie instaluje prywatnych aplikacji.

Pokusa jest duża: prywatny komunikator „bo szybciej”, zdjęcie dokumentu prywatnym telefonem, notatka wklejona do czatu AI. Każde z nich wyprowadza dane poza kontrolę jednostki.

Zgoda na wyjątek

Czasem sprzęt służbowy pada i pracownik prosi: „zgódź się, tylko dziś, użyję prywatnego telefonu”. To sytuacja, w której łatwo powiedzieć „tak”. Wyjątek ma być pisemny, czasowy, z zakresem i zgłoszony. Bez danych klientów w komunikatorze.

Zasada

Wyjątek jest pisemny, czasowy i zgłoszony. Ustna zgoda „tylko dziś” staje się zwyczajem. Zwyczaj to dziura w ochronie danych.

Dla zainteresowanych

Podszywanie się pod instytucję przez telefon nazywa się vishingiem, a przez SMS smishingiem. W obu przypadkach oszust gra rolę zaufanej instytucji i liczy na pośpiech.

Moje notatki z tematu

1. Czy mój zespół wie, że może zadzwonić do mnie po sprawdzenie prośby?

2. Jakie wyjątki w moim zespole dziś obowiązują?

Krok 2 · Zrozum

Zagrożenia cyfrowe w terenie: SMS, telefon „z sądu”, prywatne aplikacje i czat AI

W terenie pracownik jest sam z telefonem. Oszust wie, że nikt obok nie podpowie „to dziwne”. Ty jesteś drugim kanałem, na który pracownik może zadzwonić. W tej lekcji sprawdzasz, jak pomagasz sprawdzić prośbę i co mówisz.

AKto i po co próbuje

Gdy znasz cel, łatwiej rozpoznasz sztuczkę.

Cel	Jak to wygląda w terenie	Dlaczego uderza w zespół terenowy
Adres osoby chronionej	telefon „z sądu” lub „z policji”	sprawca przemocy szuka ofiary
Hasło do tabletu	SMS „od kuriera” z linkiem	tablet ma wywiady z wielu rodzin
Zainstalowanie programu	„konieczna aktualizacja”	złośliwy program czyta notatki
Twoja zgoda na wyjątek	„tylko dziś, prywatnym telefonem”	to najłatwiejsza droga do wycieku

BFałszywy SMS na telefonie służbowym

SMS „od kuriera” lub „z sądu” prosi o drobną dopłatę i link. Prawdziwy sąd nie wysyła przesyłek na dopłatę przez SMS.

Sygnał	Co oznacza	Dlaczego ważny
Zwykły numer nadawcy	sąd i kurier nie piszą z prywatnego numeru	numer da się podrobić, ale prywatny numer to ostrzeżenie
Mała dopłata	chodzi o dane karty, nie o 1,99 zł	prawdziwy cel to dane do płatności
Krótki termin	„do 18:00” ma wyłączyć sprawdzanie	pośpiech to narzędzie oszusta
Obcy link	adres nie należy do sądu ani kuriera	link może pobrać złośliwy program

Jak to zrobić krok po kroku: pracownik pokazuje Ci podejrzany SMS

Powiedz: „Nie klikaj, nie odpisuj.” Obie reakcje pomagają oszustowi.
Sprawdź razem z nim pięć sygnałów: numer, dopłata, termin, link, brak numeru sprawy.
Zgłoś wiadomość do bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów i pokaż ją informatykowi (informatyk lub pomoc techniczna jednostki). Nie przesyłaj dalej.
Jeśli pracownik kliknął link, przejdź do Tematu 6: odcięcie sieci, zgłoszenie od razu, nie usuwaj śladów.

Zapamiętaj

Pośpiech i prośba o adres to dwa najczęstsze sygnały. Dlaczego: oszust musi Cię zmusić do działania, zanim zdążysz sprawdzić.

CTelefon „z sądu” i e-mail z prośbą o adres

Rozmówca zna nazwisko rodziny i prosi o adres lub PESEL „od ręki”. Sprawca przemocy może szukać ofiary. Adres nie wychodzi nikomu, dopóki prośba nie zostanie sprawdzona kanałem urzędowym.

Kanał	Co robi pracownik	Co robisz Ty	Gotowe zdanie
Telefon do pracownika w terenie	nie podaje adresu; mówi „oddzwonię”	pomagasz sprawdzić prośbę kanałem urzędowym	„Nie podawaj. Zadzwoń do mnie, ja sprawdzę.”
E-mail na telefon służbowy	nie klika i nie odpisuje	zgłaszasz i sprawdzasz w sądzie na numer z oficjalnej strony	„Nie klikaj, nie odpowiadaj. Zgłaszam.”
SMS	nie klika	zgłaszasz	„Nie klikaj. Pokaż mi.”
Osobiście, pod blokiem	nie podaje adresu nikomu, kto się przedstawia	pomagasz sprawdzić telefonicznie, kim jest osoba	„Proszę o pismo do jednostki.”

Jak to zrobić krok po kroku: pracownik dzwoni „Z sądu proszą o adres matki z rodziny”

Powiedz: „Nie podawaj. Powiedz, że oddzwonisz.” Pracownik ma prawo przerwać rozmowę.
Sprawdź prośbę kanałem urzędowym: zadzwoń do sądu na numer z oficjalnej strony lub z akt, nigdy na numer podany przez rozmówcę.
Zgłoś próbę do bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów — ostrzeżesz inne zespoły.
Wróć do pracownika i powiedz, że sprawa jest sprawdzana. Nie zostawiaj go samego z presją rozmówcy.

Przykład rozmowy z pracownikiem

Pracownik: Szefie, dzwonią z sądu i proszą o nowy adres matki z rodziny. Mówią, że sędzia czeka. Mam podać?

Ty: Nie podawaj. Powiedz, że oddzwonisz. Sprawdzimy sprawę kanałem urzędowym, a ja zgłoszę próbę.

Pracownik: A jeśli to naprawdę sąd?

Ty: Prawdziwy sąd poczeka i poda sygnaturę. Adres osoby chronionej nie jest warty pośpiechu.

DSprzęt, Wi-Fi i prywatne aplikacje

Tablet i telefon służbowy to komputery, które można zgubić. Mają blokadę ekranu, szyfrowanie i możliwość zdalnej blokady.

Robisz

wymagasz blokady ekranu i aktualizacji — zgubiony sprzęt jest wtedy mniej groźny
przypominasz, że pracownik może zadzwonić do Ciebie po sprawdzenie prośby — nikt nie decyduje pod presją

Nie robisz

nie pozwalasz łączyć tabletu z publicznym Wi-Fi — w otwartej sieci ktoś podgląda połączenie
nie pozwalasz na prywatne komunikatory „bo szybciej” — wiadomość zostaje poza kontrolą jednostki
nie pozwalasz na zdjęcia dokumentów prywatnym telefonem — kopie trafiają do prywatnej chmury

ECzat AI

Pracownik chce wkleić notatkę z wywiadu do czatu AI, by poprawić styl. Czat AI to program, który pisze teksty na polecenie. Wklejony tekst trafia na serwer zewnętrznej firmy.

Jak to zrobić krok po kroku: pracownik prosi o zgodę na wklejenie notatki do czatu AI

Powiedz „nie” i wyjaśnij: „Wklejonego tekstu nie wycofamy z cudzego serwera.”
Wyjaśnij, że usunięcie nazwiska nie wystarcza: adres, wiek dzieci i opis sytuacji wskazują rodzinę.
Zaproponuj bezpieczną drogę: poprawa stylu w systemie jednostki lub przez kolegę z zespołu.
Jeśli już wkleił, zgłoś jako zdarzenie do bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów — bez szukania winnego.

Krok 3 · Ćwicz

Sprawdź, czy już wiesz

Ćwiczenie 1. Pracownik dzwoni: „Z sądu proszą o adres matki z rodziny, mam podać?”. Co mówisz?

Podaj, to przecież sąd.

Nie podawaj, oddzwoń, sprawdzimy kanałem urzędowym, a ja zgłoszę próbę.

Podaj tylko ulicę, bez numeru domu.

Ćwiczenie 2. Co robisz z każdą prośbą?Przy każdej pozycji wybierz jedną odpowiedź.

Telefon „z sądu” prosi o adres matki z rodziny

SMS „od kuriera” z linkiem i dopłatą 1,99 zł

E-mail „z sądu” na telefon służbowy z linkiem „akta online”

Notatka z wywiadu do poprawy stylu w czacie AI

Ćwiczenie 3. Opis rozmowy z pracownikiem. Kliknij zdania, w których kierownik popełnił błąd.

Pracownik zadzwonił z pytaniem o prośbę „z sądu”. Powiedziałem: „Podaj tylko ulicę, bez numeru domu”. Zaproponowałem, że sam sprawdzę prośbę w sądzie na numer z oficjalnej strony. Pracownik wspomniał o SMS-ie z linkiem, więc kazałem mu kliknąć „dla sprawdzenia”. Zgłosiłem próbę do wskazanej osoby.

Ćwiczenie 4. Uzupełnij zasady.Wpisz jedno słowo lub krótką frazę w każdą lukę.

Prośbę o dane przez telefon sprawdzam innym …. Adres osoby chronionej nie wychodzi …. Pracownik w terenie ma prawo odpowiedzieć: „…”.

Ćwiczenie 5. Pracownik prosi o zgodę na wklejenie notatki z wywiadu do czatu AI. Napisz, co odpowiadasz.

„Nie zgadzam się. Wklejonego tekstu nie wycofamy z cudzego serwera, a szczegóły wskażą rodzinę nawet bez nazwiska.” — Podajesz powód, więc pracownik rozumie, a nie szuka obejścia.