OS-06 · Opiekun w żłobku, klubie dziecięcym, dzienny opiekun · Twoja jednostkaOpracowanie: BEZPIECZNE DANE sp. z o.o.
Moduł 2 · Zagrożenia cyfrowe w mojej pracy
Moduł 2 · ok. 30 min
Zagrożenia cyfrowe w mojej pracy
Oszust nie musi znać dziecka, wystarczy, że zna jedną wiadomość z aplikacji. Drugi kanał, brak kliknięcia i zgłoszenie to trzy ruchy, które chronią dzieci.
2.1Kto atakuje żłobek i po co
Zasada. Żłobek ma dane, na których zależy oszustom: dane dzieci, rodziców, numery kont i listy osób upoważnionych do odbioru.
Co to znaczy. Atakujący nie szuka dziecka, szuka pieniędzy i danych. Wysyła wiadomości „z aplikacji żłobka”, dzwoni „od dyrektorki” albo podszywa się pod rodzica. Żłobek jest łatwym celem, bo dużo osób korzysta z jednej aplikacji, a opiekunki mają mało czasu na sprawdzanie wiadomości.
Kto atakuje
Czego szuka
Jak się podszywa
Oszust finansowy
danych do przelewów i kont
aplikacja żłobka, dyrektorka, bank
Złodziej tożsamości
danych rodziców i dzieci
rodzic, urząd, przychodnia
Ktoś, kto chce odebrać dziecko
listy osób upoważnionych i godzin odbioru
ciocia, babcia, „mama z telefonu”
Szantażysta
zaszyfrowania danych i okupu
wiadomość z załącznikiem lub link
Tabela 8. Cztery rodzaje atakujących, czego szukają i pod kogo się podszywają.
Robię
pytasz siebie, kto naprawdę wysłał wiadomość — wygląd wiadomości łatwo podrobić
o podejrzanej wiadomości mówisz bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów — jedna zgłoszona wiadomość chroni cały zespół
Nie robię
nie zakładasz, że żłobek nikogo nie interesuje — dane dzieci i rodziców mają wartość
nie wstydzisz się zapytać — zgłoszenie podejrzanej wiadomości nie jest błędem
Jak to zrobić: dostajesz wiadomość, która nie wygląda dobrze
Kanał
Co robisz
Zdanie do powiedzenia
E-mail w skrzynce żłobka
Nie klikasz. Zgłaszasz.
„Dostałam dziwny e-mail. Przesyłam do sprawdzenia.”
SMS na telefon służbowy
Nie klikasz w link. Sprawdzasz numer.
„Dostałem SMS z linkiem. Nie klikałem. Proszę o sprawdzenie.”
Wiadomość w aplikacji dla rodziców
Nie odpowiadasz. Dzwonisz na numer z karty.
„Dzwonię na numer z karty dziecka, żeby potwierdzić wiadomość.”
Osoba trzecia: koleżanka pokazuje „pilną wiadomość od dyrektorki”
Prosisz, by nie klikała, i dzwonisz do dyrekcji.
„Nie klikaj. Zadzwońmy do dyrektorki.”
Tabela 9. Cztery miejsca, w których pojawia się podejrzana wiadomość.
Przykład
— Koleżanka: Mam wiadomość od dyrektorki, że mam pilnie wysłać listę dzieci. — Ty: Zadzwońmy do niej na numer z listy kontaktów. — Koleżanka: Ale pisze, że to pilne. — Ty: Pilne wiadomości też sprawdzamy drugim kanałem.
Przy wątpliwości. Nie wiesz, czy wiadomość jest prawdziwa? Nie klikasz, nie odpowiadasz, zgłaszasz. Zgłoszenie fałszywe nie zaszkodzi.
Dlaczego? Oszust liczy na pośpiech i na to, że nikt nie sprawdzi. Zgłoszenie podejrzanej wiadomości zajmuje minutę, a skutki kliknięcia mogą zająć tygodnie.
2.2Fałszywa wiadomość „z aplikacji”
Zasada. Wiadomość, która prosi o ponowne zalogowanie do aplikacji lub podanie kodu, jest podejrzana, dopóki nie sprawdzisz jej inną drogą.
Co to znaczy. Prawdziwa aplikacja nie prosi o hasło przez SMS ani e-mail z linkiem. Fałszywa wiadomość wygląda jak komunikat z system dziedzinowy: „Twoje konto wygaśnie, zaloguj się ponownie”. Link prowadzi do podrobionej strony, która zbiera hasło.
Sygnał
Przykład
Co robisz
Pośpiech
„Zaloguj się w ciągu godziny, bo konto zostanie zablokowane”
Nie klikasz. Dzwonisz do koordynatora.
Dziwny adres
adres nadawcy podobny do aplikacji, ale z błędem
Nie klikasz. Zgłaszasz.
Prośba o hasło lub kod
„Podaj kod z SMS, żeby potwierdzić tożsamość”
Nigdy nie podajesz kodu.
Link zamiast aplikacji
„Kliknij tutaj, żeby sprawdzić powiadomienie”
Wchodzisz do aplikacji ręcznie, nie z linku.
Tabela 10. Cztery sygnały fałszywej wiadomości „z aplikacji” i to, co robisz.
Robię
wchodzisz do aplikacji ręcznie, wpisując adres lub z zakładki — omijasz podrobiony link
kod z SMS zostaje u ciebie — kod potwierdza, że to ty, dlatego oszust go chce
Nie robię
nie klikasz w link z wiadomości o koncie — link prowadzi do podrobionej strony
nie odpowiadasz na prośbę o hasło — odpowiedź potwierdza, że adres działa
Jak to zrobić: wiadomość „z aplikacji” prosi o zalogowanie
Kanał
Co robisz
Zdanie do powiedzenia
E-mail z linkiem
Nie klikasz. Wchodzisz do aplikacji ręcznie.
„Nie kliknęłam. Sprawdziłam w aplikacji i niczego tam nie ma. Zgłaszam.”
SMS z prośbą o kod
Nie podajesz kodu.
„Dostałam SMS z prośbą o kod. Nie podałam. Zgłaszam.”
Wiadomość w aplikacji od „administratora”
Nie odpowiadasz. Dzwonisz do informatyk lub pomoc techniczna jednostki.
„Dostałem wiadomość od „administratora”. Proszę o sprawdzenie.”
Osoba trzecia: rodzic mówi, że dostał taką wiadomość
Prosisz, by nie klikał, i zgłaszasz.
„Proszę nie klikać. Zgłaszam to w żłobku.”
Tabela 11. Cztery kanały, którymi przychodzi fałszywa wiadomość „z aplikacji”.
Przykład
— SMS: Twoje konto w aplikacji wygasa. Zaloguj się: link. — Ty: Nie klikam. Wchodzę do aplikacji ręcznie. — Ty (po sprawdzeniu): W aplikacji nie ma powiadomienia. Zgłaszam bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów.
Przy wątpliwości. Nie wiesz, czy to ta aplikacja? Nie klikasz. Zadzwoń do informatyk lub pomoc techniczna jednostki i zapytaj.
Dlaczego? Podrobiona strona wygląda jak prawdziwa, bo oszust skopiował ją z oryginału. Dopiero ręczne wejście do aplikacji pokazuje, czy powiadomienie istnieje naprawdę.
2.3Telefon, SMS, podrobiony głos
Zasada. Prośbę o wydanie dziecka lub o dane, która przychodzi przez telefon, SMS albo głos „mamy”, sprawdzasz numerem z karty dziecka.
Co to znaczy. Głos „mamy” w telefonie można podrobić programem. Wystarczy kilka sekund nagrania. SMS „od mamy” może przyjść z numeru, który wygląda znajomo. Dlatego numer z karty dziecka to jedyny kanał, który żłobek sprawdził przy przyjęciu.
Co usłyszysz lub przeczytasz
Co robisz
Czego nie robisz
„Tu mama Zosi. Proszę wydać ją cioci”
Dzwonisz na numer z karty dziecka.
Nie wydajesz dziecka na samą wiadomość.
Znajomy głos prosi o zdjęcie dziecka
Odsyłasz do osoby, która publikuje.
Nie wysyłasz zdjęcia.
SMS z nieznanego numeru: „Proszę o listę dzieci”
Nie odpowiadasz na ten numer.
Nie podajesz listy.
Nagranie głosowe w komunikatorze
Dzwonisz na numer z karty.
Nie ufasz głosowi.
Tabela 12. Cztery sytuacje z telefonem, SMS i głosem oraz to, co robisz.
Robię
dzwonisz na numer z karty dziecka, a nie na numer z wiadomości — numer z wiadomości prowadzi do oszusta
dziecko zostaje w sali, aż sprawa się wyjaśni — nie wydajesz dziecka „na wszelki wypadek”
Nie robię
nie wydajesz dziecka na SMS ani na telefon — żłobek wydaje dziecko tylko osobie z listy, po okazaniu dokumentu
nie oddzwaniasz na numer z wiadomości — oddzwonisz do oszusta
Jak to zrobić: ktoś prosi o wydanie dziecka lub o dane przez telefon lub SMS
Kanał
Co robisz
Zdanie do powiedzenia
Osobiście: „ciocia” pokazuje SMS od mamy
Dzwonisz na numer z karty. Dziecko zostaje w sali.
„Dziękuję. Zadzwonię do mamy na numer z karty. Proszę chwilę poczekać.”
Telefon: głos „mamy” prosi o wydanie dziecka
Nie wydajesz. Oddzwaniasz na numer z karty.
„Oddzwonię na numer z karty dziecka i wtedy ustalimy.”
Wiadomość w komunikatorze z nieznanego numeru
Nie odpowiadasz na ten numer. Dzwonisz do rodzica.
„Dzwonię na numer z karty, żeby potwierdzić prośbę.”
Osoba trzecia: koleżanka mówi „mama dzwoniła do mnie”
Nie wydajesz na tej podstawie. Dzwonisz do rodzica.
„Dzwonię do mamy na numer z karty.”
Tabela 13. Cztery kanały, którymi ktoś prosi o wydanie dziecka.
Przykład
— SMS: Jestem mamą Zosi, proszę wydać Zosię cioci Ani, bo nie zdążę. — Ty: Dzwonię na numer z karty dziecka, żeby potwierdzić prośbę. — SMS: Nie mogę teraz rozmawiać, proszę wydać! — Ty: Dziecko zostaje w sali, dopóki nie rozmawiam z rodzicem.
Przy wątpliwości. Nie możesz skontaktować się z rodzicem? Dziecko zostaje w żłobku. Zgłaszasz dyrekcji, a dyrekcja decyduje.
Dlaczego? Oszust i człowiek w potrzebie mogą brzmieć tak samo. Numer z karty to kanał, który żłobek sprawdził wcześniej, a głos i SMS można podrobić w kilka minut.
2.4Prośba „od dyrektorki”
Zasada. Pilną prośbę „od dyrektorki” o listę dzieci, adresy albo przelew sprawdzasz drugim kanałem, zanim cokolwiek wyślesz.
Co to znaczy. Oszust podaje się za osobę z kierownictwa. Pisze krótko i pilnie: „Wyślij mi listę dzieci z adresami, jestem na spotkaniu”. Opiekunka chce pomóc, więc wysyła. To jeden z najczęstszych ataków na jednostki publiczne. Drugi kanał to telefon na numer z listy kontaktów żłobka.
Co jest w prośbie
Co to znaczy
Co robisz
Pilność i „jestem na spotkaniu”
oszust nie chce, byś zadzwoniła
Dzwonisz na numer z listy kontaktów.
Prośba o listę dzieci i adresy
dane dzieci to łup
Nie wysyłasz, dopóki dyrektorka nie potwierdzi.
Adres nadawcy lekko inny
oszust podszywa się pod adres służbowy
Zgłaszasz bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów.
Prośba o tajemnicę: „nie mów nikomu”
oszust nie chce, by ktoś sprawdził
Sprawdzasz wbrew prośbie.
Tabela 14. Cztery cechy fałszywej prośby „od dyrektorki” i to, co robisz.
Robię
dzwonisz do dyrektorki na numer z listy kontaktów żłobka — oszust nie odbierze telefonu pod tym numerem
o prośbie mówisz koordynatorowi — jedna zgłoszona prośba chroni cały zespół
Nie robię
nie wysyłasz listy dzieci na prośbę z wiadomości — lista trafi do osoby, której nie znasz
nie odpowiadasz „sprawdzę” na adres z wiadomości — oszust dostaje potwierdzenie, że adres działa
Jak to zrobić: dostajesz pilną prośbę „od dyrektorki”
Kanał
Co robisz
Zdanie do powiedzenia
E-mail z adresem podobnym do służbowego
Nie wysyłasz. Dzwonisz do dyrektorki.
„Dostałam e-mail o liście dzieci. Czy to od pani?”
SMS z nieznanego numeru „od dyrektorki”
Nie odpowiadasz. Dzwonisz na numer z listy.
„Dzwonię na numer z listy kontaktów, żeby potwierdzić prośbę.”
Wiadomość w komunikatorze „od dyrektorki”
Nie wysyłasz. Pytasz koordynatora.
„Dostałam prośbę w komunikatorze. Proszę o sprawdzenie.”
Osoba trzecia: koleżanka mówi „dyrektorka kazała wysłać listę”
Proszesz, by nie wysyłała, i dzwonisz.
„Zadzwońmy do dyrektorki. Lista idzie dopiero po potwierdzeniu.”
Tabela 15. Cztery kanały, w których oszust podaje się za dyrektorkę.
Przykład
— SMS: Jestem na spotkaniu. Wyślij mi pilnie listę dzieci z adresami. — Ty: Dzwonię na numer z listy kontaktów, żeby potwierdzić. — SMS: Nie dzwoń, nie mogę rozmawiać. — Ty: Wtedy nie wysyłam. Zgłaszam to koordynatorowi.
Przy wątpliwości. Nie możesz skontaktować się z dyrektorką? Nie wysyłasz niczego. Prośba może poczekać, a lista dzieci nie wróci.
Dlaczego? Opiekunka chce pomóc i ufa przełożonej, a oszust to wykorzystuje. Drugi kanał to prosty sposób, by pomóc i chronić dzieci jednocześnie.
2.5Załączniki i kody QR
Zasada. Załącznik od nieznanego nadawcy i kod QR z plakatu otwierasz dopiero po sprawdzeniu, skąd pochodzą.
Co to znaczy. Załącznik „zaświadczenie lekarskie” w e-mailu od „rodzica” może zawierać szkodliwy program. Kod QR na plakacie „zdjęcia z balu do pobrania” może prowadzić do podrobionej strony. Oba wyglądają niewinnie, dlatego otwierasz je po sprawdzeniu.
Co dostajesz
Co może się za tym kryć
Co robisz
Załącznik „zaświadczenie lekarskie” od nieznanego rodzica
szkodliwy program
Nie otwierasz. Zgłaszasz.
Plakat z kodem QR „zdjęcia z balu”
podrobiona strona z hasłem
Nie skanujesz. Pytasz dyrekcję.
Pendrive przyniesiony przez rodzica „z filmem”
program, który uruchomi się po włożeniu
Nie wkładasz do komputera żłobka.
Link w e-mailu „zdjęcia dla rodziców”
strona zbierająca hasła
Nie klikasz. Zgłaszasz.
Tabela 16. Cztery rzeczy, które wyglądają niewinnie, a mogą zaszkodzić.
Robię
pytasz nadawcę drugim kanałem, czy wysłał załącznik — prawdziwy rodzic potwierdzi
zdjęcia dla rodziców publikuje osoba wskazana: osoba publikacja — rodzic nie musi nic skanować
Nie robię
nie wkładasz obcego pendrive do komputera żłobka — program uruchomi się bez pytania
nie skanujesz kodu QR z nieznanego plakatu — kod może prowadzić do strony z wirusem
Jak to zrobić: dostajesz załącznik, QR lub pendrive
Kanał
Co robisz
Zdanie do powiedzenia
E-mail z załącznikiem „zaświadczenie”
Nie otwierasz. Dzwonisz do rodzica na numer z karty.
„Dostałam załącznik od pani. Czy to pani wysłała?”
Plakat z kodem QR w szatni
Nie skanujesz. Pytasz dyrekcję.
„Na plakacie jest kod QR. Czy to od żłobka?”
Wiadomość w komunikatorze z linkiem „do zdjęć”
Nie klikasz. Zgłaszasz.
„Dostałam link do zdjęć. Nie klikałam. Zgłaszam.”
Osoba trzecia: rodzic podaje pendrive „z filmem z urodzin”
Nie wkładasz do komputera. Oddajesz dyrekcji.
„Przekażę pendrive dyrekcji. Dziękuję.”
Tabela 17. Cztery sytuacje z załącznikiem, kodem QR i pendrive.
Przykład
— Rodzic: Mam film z urodzin Stasia na pendrive, proszę włączyć. — Ty: Dziękuję, przekażę pendrive dyrekcji. Sama nie włożę go do komputera żłobka. — Rodzic: To tylko film. — Ty: Rozumiem. Komputer żłobka zawiera dane wszystkich dzieci.
Przy wątpliwości. Nie wiesz, czy załącznik jest bezpieczny? Nie otwierasz. Zgłaszasz i czekasz.
Dlaczego? Jedno kliknięcie lub jeden pendrive mogą uruchomić program, który widzi dane wszystkich dzieci. Dlatego otwierasz po sprawdzeniu, a nie przed.
2.6Prywatny telefon, chmura, komunikatory
Zasada. Zdjęcia i dane dzieci zostają na sprzęcie i w kanałach żłobka. Nie trzymasz ich w prywatnym telefonie, w prywatnej chmurze ani w grupie opiekunek na komunikatorze.
Co to znaczy. Zdjęcie z prywatnego telefonu często trafia do chmury automatycznie. Grupa opiekunek na komunikatorze wygodnie zbiera zdjęcia i uwagi o zdrowiu, ale żłobek nie ma nad nią kontroli. Gdy opiekunka zmieni pracę, zdjęcia dzieci zostają w jej telefonie.
Miejsce
Ryzyko
Co robisz
Prywatny telefon
zdjęcie zostaje po zakończeniu pracy
Robisz zdjęcia tabletem żłobka.
Prywatna chmura i kopia zdjęć
zdjęcie trafia na serwery poza kontrolą żłobka
Wyłączasz kopię zdjęć i zgłaszasz, gdy zdjęcie już tam trafiło.
Grupa opiekunek na komunikatorze
listy dzieci i uwagi o zdrowiu poza żłobkiem
Używasz kanału wskazanego przez żłobek.
Prywatny e-mail
zdjęcia i notatki poza zasobami żłobka
Wysyłasz tylko z poczty służbowej.
Tabela 18. Cztery miejsca poza kontrolą żłobka i to, co robisz.
Robię
robisz zdjęcia tabletem żłobka i zapisujesz je w zasobach żłobka — żłobek może je zabezpieczyć i usunąć
zdjęcie w złym miejscu zgłaszasz bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów — razem usuniecie je ze wszystkich miejsc
Nie robię
nie wysyłasz zdjęć dzieci rodzicom z prywatnego telefonu — rodzic dostaje zdjęcie, które nie ma kontroli żłobka
nie zakładasz grupy opiekunek z danymi dzieci — żłobek nie widzi, co w niej jest
Jak to zrobić: zdjęcia dzieci trafiły do prywatnego miejsca
Kanał
Co robisz
Zdanie do powiedzenia
Osobiście: koleżanka proponuje „grupę dla wygody”
Odmawiasz. Wskazujesz kanał żłobka.
„Dzieci i ich dane zostają w kanale żłobka. Zapytajmy informatyk lub pomoc techniczna jednostki.”
Telefon: rodzic prosi o zdjęcie na prywatny numer
Nie wysyłasz. Odsyłasz do osoby publikującej.
„Zdjęcia wysyła żłobek. Zapytam osoba publikacja.”
Wiadomość w grupie opiekunek: ktoś wkleja zdjęcie dzieci
Nie komentujesz w grupie. Zgłaszasz.
„W grupie są zdjęcia dzieci. Proszę o decyzję, co z nimi zrobić.”
Osoba trzecia: nowa opiekunka pyta, gdzie trzymać zdjęcia
Wskazujesz zasoby żłobka.
„Zdjęcia zapisujemy na tablecie żłobka. Zapytam informatyk lub pomoc techniczna jednostki, gdzie.”
Tabela 19. Cztery sytuacje ze zdjęciami poza zasobami żłobka.
Przykład
— Mama: Proszę mi wysłać zdjęcie, jak Zosia tańczy. — Ty: Zdjęcia dzieci wysyła żłobek. Zapytam osobę, która publikuje. — Mama: To tylko jedno zdjęcie. — Ty: Rozumiem. Wszystkim rodzicom odpowiadamy tak samo.
Przy wątpliwości. Nie wiesz, czy zdjęcie wolno wysłać? Nie wysyłasz. Pytasz osoba publikacja.
Dlaczego? Zdjęcie z prywatnego telefonu nie ma kontroli żłobka. Gdy trafi do chmury lub grupy, nie da się go odnaleźć ani usunąć. Zdjęcia dzieci to wizerunek, którego żłobek pilnuje.
2.7Czat z AI i dane dziecka
Zasada. Imion, opisów rozwoju i zdjęć dzieci nie wklejasz do publicznych narzędzi AI, nawet gdy chcesz „ładnie napisać” tekst dla rodziców.
Co to znaczy. Czat z AI przetwarza to, co wkleisz, poza żłobkiem. Opis rozwoju dziecka z imieniem to dane o zdrowiu lub rozwoju. Gdy wkleisz je do narzędzia, nie wiesz, gdzie trafią. Możesz poprosić o pomoc w układzie tekstu bez żadnych danych: „napisz wzór informacji dla rodziców o rozwoju dziecka”.
Co chcesz zrobić
Co wolno
Czego nie wolno
Napisać opis rozwoju dziecka dla rodziców
poprosić o wzór bez danych
Nie wklejać imienia i opisu dziecka.
Streścić notatki z dnia
poprosić o wzór raportu dnia
Nie wklejać notatek.
Przetłumaczyć wiadomość rodzica
poprosić dyrekcję o tłumacza
Nie wklejać wiadomości z danymi.
Ułożyć listę diet
użyć systemu żłobka
Nie wklejać nazwisk z alergiami.
Tabela 20. Cztery sytuacje z czatem AI i to, co wolno.
Robię
prosisz AI o wzór tekstu, a dane wpisujesz sama poza narzędziem — wzór nie zawiera danych
pytasz koordynatora, czy żłobek ma własne narzędzie — narzędzie żłobka ma umowę o ochronie danych
Nie robię
nie wklejasz opisów dzieci do czatu — dane trafią poza żłobek
nie wklejasz zdjęć do narzędzi AI — zdjęcia dziecka to wizerunek
Jak to zrobić: chcesz skorzystać z AI w pracy
Kanał
Co robisz
Zdanie do powiedzenia
Osobiście: koleżanka mówi „wklej do czatu, napisze ładnie”
Odmawiasz. Proponujesz wzór bez danych.
„Nie wklejam danych dzieci. Poprośmy o wzór bez imion.”
Telefon: dyrekcja pyta, czy ktoś używa AI
Mówisz, jak używasz.
„Używam tylko do wzorów bez danych dzieci.”
Wiadomość w aplikacji: rodzic sugeruje „zróbmy to czatem”
Odmawiasz zgodnie z zasadami żłobka.
„Opisów dzieci nie wklejamy do narzędzi AI, aby chronić ich dane.”
Osoba trzecia: praktykantka wkleiła opis dziecka
Prosisz, by zgłosiła do bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów.
„Zgłośmy to. Dane dziecka mogły wyjść poza żłobek.”
Tabela 21. Cztery sytuacje z użyciem czatu AI w żłobku.
Przykład
— Koleżanka: Wklej opis Zosi do czatu, napisze nam ładny tekst dla mamy. — Ty: Nie wklejam opisu dziecka do czatu. Poproszę o wzór bez imienia. — Koleżanka: To przecież szybciej. — Ty: Dane dziecka zostają w żłobku.
Przy wątpliwości. Nie wiesz, czy to dane dziecka? Zakładasz, że tak, i nie wklejasz.
Dlaczego? Czat z AI przetwarza dane poza żłobkiem i nie wiesz, kto ma do nich wgląd. Wzór tekstu bez danych daje to samo, co tekst z danymi, bo uzupełnisz je sama.
2.8Okup za dane
Zasada. Gdy komputer żąda okupu albo pliki przestają się otwierać, odłączasz go od sieci, nie wyłączasz go i od razu zgłaszasz.
Co to znaczy. Okup za dane to program, który szyfruje pliki i żąda pieniędzy. Na ekranie widzisz napis „twoje pliki są zaszyfrowane”. Nie płacisz i nie naprawiasz sama. Odłączasz komputer od sieci (kabel lub Wi-Fi), zostawiasz go włączonego i dzwonisz do informatyk lub pomoc techniczna jednostki.
Co widzisz
Co robisz
Czego nie robisz
Napis „pliki zaszyfrowane, zapłać”
Odłączasz od sieci i zgłaszasz.
Nie płacisz i nie piszesz do oszustów.
Pliki z dziwnymi nazwami
Przestajesz pracować i zgłaszasz.
Nie przenosisz plików na pendrive.
Komputer wolny i dziwnie głośny
Zgłaszasz informatyk lub pomoc techniczna jednostki.
Nie restartujesz wielokrotnie.
Wiadomość „Twoje dane wyciekły, zapłać”
Nie odpowiadasz. Zgłaszasz.
Nie płacisz.
Tabela 22. Cztery sygnały okupu za dane i to, co robisz.
Robię
odłączasz komputer od sieci i zostawiasz go włączonego — ślady zostają dla informatyka
zgłaszasz w terminie niezwłocznie, najpóźniej w ciągu 1 godziny — jednostka ma krótki czas na zgłoszenie incydentu
Nie robię
nie płacisz okupu — płatność nie gwarantuje zwrotu danych
nie próbujesz sama naprawić komputera — możesz zatrzeć ślady potrzebne do ustalenia, co wyciekło
Jak to zrobić: komputer żąda okupu
Kanał
Co robisz
Zdanie do powiedzenia
Osobiście: napis na ekranie w pokoju opiekunek
Odłączasz komputer od sieci i wołasz koordynatora.
„Na komputerze jest żądanie okupu. Odłączyłam go od sieci.”
Telefon: dzwonisz do informatyka
Podajesz, co widzisz, i godzinę.
„O 9:15 pliki przestały się otwierać. Komputer jest odłączony od sieci.”
Wiadomość w komunikatorze od „hakera”
Nie odpowiadasz. Zgłaszasz.
„Dostałam wiadomość od nieznanej osoby. Zgłaszam.”
Osoba trzecia: koleżanka próbuje „sama to naprawić”
Prosisz, by przestała.
„Przestań, proszę. Zgłośmy to informatyk lub pomoc techniczna jednostki.”
Tabela 23. Cztery sytuacje z okupem za dane.
Przykład
— Koleżanka: Na ekranie jest napis, że mamy zapłacić, bo pliki są zaszyfrowane. — Ty: Nie dotykaj niczego. Odłączam komputer od sieci i dzwonię do informatyka. — Koleżanka: Może wyłączyć? — Ty: Nie wyłączamy. Informatyk potrzebuje śladów.
Przy wątpliwości. Nie wiesz, czy to okup? Odłączasz od sieci i zgłaszasz. Fałszywy alarm nie zaszkodzi.
Dlaczego? Program z okupem szuka kolejnych komputerów w sieci. Odłączenie od sieci zatrzymuje atak, a pozostawienie komputera włączonym zachowuje ślady. Dopiero informatyk ustali, co się stało.
2.9Fiszki do powtórki
Osoba upoważniona do odbioruOsoba z listy rodzica. Odbiera dziecko po okazaniu dokumentu, nigdy na telefon ani SMS.
Lista osób upoważnionychLista w teczce przy wejściu. Nie wisi na tablicy.
Karta dzieckaDokument z danymi potrzebnymi do opieki. Bez dochodów, miejsca pracy i PESEL rodzeństwa.
Karta reakcjiKarta w teczce z opisem alergii i tego, co zrobić. Oznaczenie na talerzu zamiast nazwiska.
Teczka zastępstwaTeczka dla zastępującej opiekunki z kartami i listą odbioru. Leży w szafie, nie na stole.
Raport dniaWiadomość do rodzica o jedzeniu, śnie i samopoczuciu dziecka. Bez danych innych dzieci i ocen rodziny.
Zgoda na wizerunekZgoda rodzica na zdjęcia. Rodzic może ją wycofać w każdej chwili.
Drugi kanałInna droga sprawdzenia prośby, np. telefon na numer z karty dziecka.
Dane o zdrowiuAlergia, lek, choroba. To dane szczególne, które chronisz najmocniej.
Aplikacja żłobkaKanał kontaktu z rodzicami. Prawdziwa aplikacja nie prosi o hasło przez SMS.
Fałszywa wiadomośćWiadomość podszywająca się pod aplikację lub dyrektorkę. Nie klikasz, zgłaszasz.
Okup za daneProgram szyfrujący pliki i żądający pieniędzy. Odłączasz od sieci, nie wyłączasz.
Kanał służbowyNarzędzia żłobka. Tylko nimi kontaktujesz się z rodzicami i dziećmi.
IncydentZdarzenie, w którym dane dziecka mogły trafić w niepowołane ręce. Zgłaszasz w terminie.
Standardy ochrony małoletnichDokument żłobka z zasadami bezpiecznej relacji z dzieckiem i drogą zgłoszenia sygnału.
Moje notatki z tematu · moduł 2
Z jakich kanałów dostaję w pracy prośby o dane dzieci lub rodziców? Który z nich sprawdzam drugim kanałem?
Krok 2 · Zrozum
Zagrożenia cyfrowe w mojej pracy
Poradnik mówi, jak atakują żłobek. Tu zobaczysz, co robisz w każdej sytuacji i dlaczego. Wszystko, o co zapyta quiz po tej lekcji, jest wyjaśnione poniżej.
AKto atakuje żłobek i po co
Zasada. Żłobek ma dane, na których zależy oszustom: dane dzieci, rodziców, numery kont i listy osób upoważnionych do odbioru.
Co to znaczy. Atakujący nie szuka dziecka, szuka pieniędzy i danych. Wysyła wiadomości „z aplikacji żłobka”, dzwoni „od dyrektorki” albo podszywa się pod rodzica. Żłobek jest łatwym celem, bo dużo osób korzysta z jednej aplikacji, a opiekunki mają mało czasu na sprawdzanie wiadomości.
Kto atakuje
Czego szuka
Jak się podszywa
Oszust finansowy
danych do przelewów i kont
aplikacja żłobka, dyrektorka, bank
Złodziej tożsamości
danych rodziców i dzieci
rodzic, urząd, przychodnia
Ktoś, kto chce odebrać dziecko
listy osób upoważnionych i godzin odbioru
ciocia, babcia, „mama z telefonu”
Szantażysta
zaszyfrowania danych i okupu
wiadomość z załącznikiem lub link
Robisz
pytasz siebie, kto naprawdę wysłał wiadomość — wygląd wiadomości łatwo podrobić
o podejrzanej wiadomości mówisz bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów — jedna zgłoszona wiadomość chroni cały zespół
Nie robisz
nie zakładasz, że żłobek nikogo nie interesuje — dane dzieci i rodziców mają wartość
nie wstydzisz się zapytać — zgłoszenie podejrzanej wiadomości nie jest błędem
Jak to zrobić: przychodzi wiadomość, która wydaje się dziwna
Nie klikaj w link i nie otwieraj załącznika.
Sprawdź nadawcę: czy to adres lub numer, który znasz.
Zapytaj drugim kanałem osobę, od której rzekomo przyszła.
Zgłoś bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów w terminie niezwłocznie, najpóźniej w ciągu 1 godziny.
Kanał
Co robisz
Zdanie do powiedzenia
E-mail w skrzynce żłobka
Nie klikasz. Zgłaszasz.
„Dostałam dziwny e-mail. Przesyłam do sprawdzenia.”
SMS na telefon służbowy
Nie klikasz w link. Sprawdzasz numer.
„Dostałem SMS z linkiem. Nie klikałem. Proszę o sprawdzenie.”
Wiadomość w aplikacji dla rodziców
Nie odpowiadasz. Dzwonisz na numer z karty.
„Dzwonię na numer z karty dziecka, żeby potwierdzić wiadomość.”
Osoba trzecia: koleżanka pokazuje „pilną wiadomość od dyrektorki”
Prosisz, by nie klikała, i dzwonisz do dyrekcji.
„Nie klikaj. Zadzwońmy do dyrektorki.”
Przykład
— Koleżanka: Mam wiadomość od dyrektorki, że mam pilnie wysłać listę dzieci. — Ty: Zadzwońmy do niej na numer z listy kontaktów. — Koleżanka: Ale pisze, że to pilne. — Ty: Pilne wiadomości też sprawdzamy drugim kanałem.
Przy wątpliwości. Nie wiesz, czy wiadomość jest prawdziwa? Nie klikasz, nie odpowiadasz, zgłaszasz. Zgłoszenie fałszywe nie zaszkodzi.
Dlaczego
Oszust liczy na pośpiech i na to, że nikt nie sprawdzi. Zgłoszenie podejrzanej wiadomości zajmuje minutę, a skutki kliknięcia mogą zająć tygodnie.
BFałszywa wiadomość „z aplikacji”
Zasada. Wiadomość, która prosi o ponowne zalogowanie do aplikacji lub podanie kodu, jest podejrzana, dopóki nie sprawdzisz jej inną drogą.
Co to znaczy. Prawdziwa aplikacja nie prosi o hasło przez SMS ani e-mail z linkiem. Fałszywa wiadomość wygląda jak komunikat z system dziedzinowy: „Twoje konto wygaśnie, zaloguj się ponownie”. Link prowadzi do podrobionej strony, która zbiera hasło.
Sygnał
Przykład
Co robisz
Pośpiech
„Zaloguj się w ciągu godziny, bo konto zostanie zablokowane”
Nie klikasz. Dzwonisz do koordynatora.
Dziwny adres
adres nadawcy podobny do aplikacji, ale z błędem
Nie klikasz. Zgłaszasz.
Prośba o hasło lub kod
„Podaj kod z SMS, żeby potwierdzić tożsamość”
Nigdy nie podajesz kodu.
Link zamiast aplikacji
„Kliknij tutaj, żeby sprawdzić powiadomienie”
Wchodzisz do aplikacji ręcznie, nie z linku.
Robisz
wchodzisz do aplikacji ręcznie, wpisując adres lub z zakładki — omijasz podrobiony link
kod z SMS zostaje u ciebie — kod potwierdza, że to ty, dlatego oszust go chce
Nie robisz
nie klikasz w link z wiadomości o koncie — link prowadzi do podrobionej strony
nie odpowiadasz na prośbę o hasło — odpowiedź potwierdza, że adres działa
Jak to zrobić: przyszła wiadomość „z aplikacji żłobka”
Nie klikaj i nie wpisuj hasła.
Wejdź do aplikacji sam (z zakładki lub wpisując adres) i sprawdź, czy tam jest powiadomienie.
Zadzwoń do informatyk lub pomoc techniczna jednostki, jeśli nie jesteś pewien.
Zgłoś bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów.
Kanał
Co robisz
Zdanie do powiedzenia
E-mail z linkiem
Nie klikasz. Wchodzisz do aplikacji ręcznie.
„Nie kliknęłam. Sprawdziłam w aplikacji i niczego tam nie ma. Zgłaszam.”
SMS z prośbą o kod
Nie podajesz kodu.
„Dostałam SMS z prośbą o kod. Nie podałam. Zgłaszam.”
Wiadomość w aplikacji od „administratora”
Nie odpowiadasz. Dzwonisz do informatyk lub pomoc techniczna jednostki.
„Dostałem wiadomość od „administratora”. Proszę o sprawdzenie.”
Osoba trzecia: rodzic mówi, że dostał taką wiadomość
Prosisz, by nie klikał, i zgłaszasz.
„Proszę nie klikać. Zgłaszam to w żłobku.”
Przykład
— SMS: Twoje konto w aplikacji wygasa. Zaloguj się: link. — Ty: Nie klikam. Wchodzę do aplikacji ręcznie. — Ty (po sprawdzeniu): W aplikacji nie ma powiadomienia. Zgłaszam bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów.
Przy wątpliwości. Nie wiesz, czy to ta aplikacja? Nie klikasz. Zadzwoń do informatyk lub pomoc techniczna jednostki i zapytaj.
Dlaczego
Podrobiona strona wygląda jak prawdziwa, bo oszust skopiował ją z oryginału. Dopiero ręczne wejście do aplikacji pokazuje, czy powiadomienie istnieje naprawdę.
CTelefon, SMS, podrobiony głos
Zasada. Prośbę o wydanie dziecka lub o dane, która przychodzi przez telefon, SMS albo głos „mamy”, sprawdzasz numerem z karty dziecka.
Co to znaczy. Głos „mamy” w telefonie można podrobić programem. Wystarczy kilka sekund nagrania. SMS „od mamy” może przyjść z numeru, który wygląda znajomo. Dlatego numer z karty dziecka to jedyny kanał, który żłobek sprawdził przy przyjęciu.
Co usłyszysz lub przeczytasz
Co robisz
Czego nie robisz
„Tu mama Zosi. Proszę wydać ją cioci”
Dzwonisz na numer z karty dziecka.
Nie wydajesz dziecka na samą wiadomość.
Znajomy głos prosi o zdjęcie dziecka
Odsyłasz do osoby, która publikuje.
Nie wysyłasz zdjęcia.
SMS z nieznanego numeru: „Proszę o listę dzieci”
Nie odpowiadasz na ten numer.
Nie podajesz listy.
Nagranie głosowe w komunikatorze
Dzwonisz na numer z karty.
Nie ufasz głosowi.
Robisz
dzwonisz na numer z karty dziecka, a nie na numer z wiadomości — numer z wiadomości prowadzi do oszusta
dziecko zostaje w sali, aż sprawa się wyjaśni — nie wydajesz dziecka „na wszelki wypadek”
Nie robisz
nie wydajesz dziecka na SMS ani na telefon — żłobek wydaje dziecko tylko osobie z listy, po okazaniu dokumentu
nie oddzwaniasz na numer z wiadomości — oddzwonisz do oszusta
Jak to zrobić: ktoś prosi o wydanie dziecka przez telefon lub SMS
Nie wydawaj dziecka na samą wiadomość.
Zadzwoń na numer z karty dziecka i poproś o potwierdzenie rodzica.
Sprawdź w teczce, czy osoba jest na liście upoważnionych.
Zgłoś dyrekcji, jeśli rodzic nie wysłał takiej prośby.
Kanał
Co robisz
Zdanie do powiedzenia
Osobiście: „ciocia” pokazuje SMS od mamy
Dzwonisz na numer z karty. Dziecko zostaje w sali.
„Dziękuję. Zadzwonię do mamy na numer z karty. Proszę chwilę poczekać.”
Telefon: głos „mamy” prosi o wydanie dziecka
Nie wydajesz. Oddzwaniasz na numer z karty.
„Oddzwonię na numer z karty dziecka i wtedy ustalimy.”
Wiadomość w komunikatorze z nieznanego numeru
Nie odpowiadasz na ten numer. Dzwonisz do rodzica.
„Dzwonię na numer z karty, żeby potwierdzić prośbę.”
Osoba trzecia: koleżanka mówi „mama dzwoniła do mnie”
Nie wydajesz na tej podstawie. Dzwonisz do rodzica.
„Dzwonię do mamy na numer z karty.”
Przykład
— SMS: Jestem mamą Zosi, proszę wydać Zosię cioci Ani, bo nie zdążę. — Ty: Dzwonię na numer z karty dziecka, żeby potwierdzić prośbę. — SMS: Nie mogę teraz rozmawiać, proszę wydać! — Ty: Dziecko zostaje w sali, dopóki nie rozmawiam z rodzicem.
Przy wątpliwości. Nie możesz skontaktować się z rodzicem? Dziecko zostaje w żłobku. Zgłaszasz dyrekcji, a dyrekcja decyduje.
Dlaczego
Oszust i człowiek w potrzebie mogą brzmieć tak samo. Numer z karty to kanał, który żłobek sprawdził wcześniej, a głos i SMS można podrobić w kilka minut.
DProśba „od dyrektorki”
Zasada. Pilną prośbę „od dyrektorki” o listę dzieci, adresy albo przelew sprawdzasz drugim kanałem, zanim cokolwiek wyślesz.
Co to znaczy. Oszust podaje się za osobę z kierownictwa. Pisze krótko i pilnie: „Wyślij mi listę dzieci z adresami, jestem na spotkaniu”. Opiekunka chce pomóc, więc wysyła. To jeden z najczęstszych ataków na jednostki publiczne. Drugi kanał to telefon na numer z listy kontaktów żłobka.
Co jest w prośbie
Co to znaczy
Co robisz
Pilność i „jestem na spotkaniu”
oszust nie chce, byś zadzwoniła
Dzwonisz na numer z listy kontaktów.
Prośba o listę dzieci i adresy
dane dzieci to łup
Nie wysyłasz, dopóki dyrektorka nie potwierdzi.
Adres nadawcy lekko inny
oszust podszywa się pod adres służbowy
Zgłaszasz bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów.
Prośba o tajemnicę: „nie mów nikomu”
oszust nie chce, by ktoś sprawdził
Sprawdzasz wbrew prośbie.
Robisz
dzwonisz do dyrektorki na numer z listy kontaktów żłobka — oszust nie odbierze telefonu pod tym numerem
o prośbie mówisz koordynatorowi — jedna zgłoszona prośba chroni cały zespół
Nie robisz
nie wysyłasz listy dzieci na prośbę z wiadomości — lista trafi do osoby, której nie znasz
nie odpowiadasz „sprawdzę” na adres z wiadomości — oszust dostaje potwierdzenie, że adres działa
Jak to zrobić: przychodzi pilna prośba „od dyrektorki”
Nie wysyłaj listy ani danych.
Zadzwoń do dyrektorki na numer z listy kontaktów żłobka, a nie na numer z wiadomości.
Jeśli dyrektorka nie odbiera, zapytaj koordynatora SZBI: koordynator bezpieczeństwa informacji.
Zgłoś bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów w terminie niezwłocznie, najpóźniej w ciągu 1 godziny.
Kanał
Co robisz
Zdanie do powiedzenia
E-mail z adresem podobnym do służbowego
Nie wysyłasz. Dzwonisz do dyrektorki.
„Dostałam e-mail o liście dzieci. Czy to od pani?”
SMS z nieznanego numeru „od dyrektorki”
Nie odpowiadasz. Dzwonisz na numer z listy.
„Dzwonię na numer z listy kontaktów, żeby potwierdzić prośbę.”
Wiadomość w komunikatorze „od dyrektorki”
Nie wysyłasz. Pytasz koordynatora.
„Dostałam prośbę w komunikatorze. Proszę o sprawdzenie.”
Osoba trzecia: koleżanka mówi „dyrektorka kazała wysłać listę”
Proszesz, by nie wysyłała, i dzwonisz.
„Zadzwońmy do dyrektorki. Lista idzie dopiero po potwierdzeniu.”
Przykład
— SMS: Jestem na spotkaniu. Wyślij mi pilnie listę dzieci z adresami. — Ty: Dzwonię na numer z listy kontaktów, żeby potwierdzić. — SMS: Nie dzwoń, nie mogę rozmawiać. — Ty: Wtedy nie wysyłam. Zgłaszam to koordynatorowi.
Przy wątpliwości. Nie możesz skontaktować się z dyrektorką? Nie wysyłasz niczego. Prośba może poczekać, a lista dzieci nie wróci.
Dlaczego
Opiekunka chce pomóc i ufa przełożonej, a oszust to wykorzystuje. Drugi kanał to prosty sposób, by pomóc i chronić dzieci jednocześnie.
EZałączniki i kody QR
Zasada. Załącznik od nieznanego nadawcy i kod QR z plakatu otwierasz dopiero po sprawdzeniu, skąd pochodzą.
Co to znaczy. Załącznik „zaświadczenie lekarskie” w e-mailu od „rodzica” może zawierać szkodliwy program. Kod QR na plakacie „zdjęcia z balu do pobrania” może prowadzić do podrobionej strony. Oba wyglądają niewinnie, dlatego otwierasz je po sprawdzeniu.
Co dostajesz
Co może się za tym kryć
Co robisz
Załącznik „zaświadczenie lekarskie” od nieznanego rodzica
szkodliwy program
Nie otwierasz. Zgłaszasz.
Plakat z kodem QR „zdjęcia z balu”
podrobiona strona z hasłem
Nie skanujesz. Pytasz dyrekcję.
Pendrive przyniesiony przez rodzica „z filmem”
program, który uruchomi się po włożeniu
Nie wkładasz do komputera żłobka.
Link w e-mailu „zdjęcia dla rodziców”
strona zbierająca hasła
Nie klikasz. Zgłaszasz.
Robisz
pytasz nadawcę drugim kanałem, czy wysłał załącznik — prawdziwy rodzic potwierdzi
zdjęcia dla rodziców publikuje osoba wskazana: osoba publikacja — rodzic nie musi nic skanować
Nie robisz
nie wkładasz obcego pendrive do komputera żłobka — program uruchomi się bez pytania
nie skanujesz kodu QR z nieznanego plakatu — kod może prowadzić do strony z wirusem
Jak to zrobić: dostajesz załącznik, kod QR lub pendrive
Nie otwieraj i nie skanuj.
Sprawdź u nadawcy drugim kanałem, czy to on wysłał.
Zgłoś bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów, gdy nadawca nie potwierdzi.
Oddaj pendrive dyrekcji, zamiast wkładać do komputera.
Kanał
Co robisz
Zdanie do powiedzenia
E-mail z załącznikiem „zaświadczenie”
Nie otwierasz. Dzwonisz do rodzica na numer z karty.
„Dostałam załącznik od pani. Czy to pani wysłała?”
Plakat z kodem QR w szatni
Nie skanujesz. Pytasz dyrekcję.
„Na plakacie jest kod QR. Czy to od żłobka?”
Wiadomość w komunikatorze z linkiem „do zdjęć”
Nie klikasz. Zgłaszasz.
„Dostałam link do zdjęć. Nie klikałam. Zgłaszam.”
Osoba trzecia: rodzic podaje pendrive „z filmem z urodzin”
Nie wkładasz do komputera. Oddajesz dyrekcji.
„Przekażę pendrive dyrekcji. Dziękuję.”
Przykład
— Rodzic: Mam film z urodzin Stasia na pendrive, proszę włączyć. — Ty: Dziękuję, przekażę pendrive dyrekcji. Sama nie włożę go do komputera żłobka. — Rodzic: To tylko film. — Ty: Rozumiem. Komputer żłobka zawiera dane wszystkich dzieci.
Przy wątpliwości. Nie wiesz, czy załącznik jest bezpieczny? Nie otwierasz. Zgłaszasz i czekasz.
Dlaczego
Jedno kliknięcie lub jeden pendrive mogą uruchomić program, który widzi dane wszystkich dzieci. Dlatego otwierasz po sprawdzeniu, a nie przed.
FPrywatny telefon, chmura, komunikatory
Zasada. Zdjęcia i dane dzieci zostają na sprzęcie i w kanałach żłobka. Nie trzymasz ich w prywatnym telefonie, w prywatnej chmurze ani w grupie opiekunek na komunikatorze.
Co to znaczy. Zdjęcie z prywatnego telefonu często trafia do chmury automatycznie. Grupa opiekunek na komunikatorze wygodnie zbiera zdjęcia i uwagi o zdrowiu, ale żłobek nie ma nad nią kontroli. Gdy opiekunka zmieni pracę, zdjęcia dzieci zostają w jej telefonie.
Miejsce
Ryzyko
Co robisz
Prywatny telefon
zdjęcie zostaje po zakończeniu pracy
Robisz zdjęcia tabletem żłobka.
Prywatna chmura i kopia zdjęć
zdjęcie trafia na serwery poza kontrolą żłobka
Wyłączasz kopię zdjęć i zgłaszasz, gdy zdjęcie już tam trafiło.
Grupa opiekunek na komunikatorze
listy dzieci i uwagi o zdrowiu poza żłobkiem
Używasz kanału wskazanego przez żłobek.
Prywatny e-mail
zdjęcia i notatki poza zasobami żłobka
Wysyłasz tylko z poczty służbowej.
Robisz
robisz zdjęcia tabletem żłobka i zapisujesz je w zasobach żłobka — żłobek może je zabezpieczyć i usunąć
zdjęcie w złym miejscu zgłaszasz bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów — razem usuniecie je ze wszystkich miejsc
Nie robisz
nie wysyłasz zdjęć dzieci rodzicom z prywatnego telefonu — rodzic dostaje zdjęcie, które nie ma kontroli żłobka
nie zakładasz grupy opiekunek z danymi dzieci — żłobek nie widzi, co w niej jest
Jak to zrobić: zdjęcia dzieci są w twoim telefonie lub chmurze
Nie rozsyłaj i nie pokazuj zdjęć.
Zgłoś bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów w terminie niezwłocznie, najpóźniej w ciągu 1 godziny.
Z informatyk lub pomoc techniczna jednostki usuń zdjęcia z telefonu, z chmury i z komunikatorów.
Odtąd używaj tabletu żłobka.
Kanał
Co robisz
Zdanie do powiedzenia
Osobiście: koleżanka proponuje „grupę dla wygody”
Odmawiasz. Wskazujesz kanał żłobka.
„Dzieci i ich dane zostają w kanale żłobka. Zapytajmy informatyk lub pomoc techniczna jednostki.”
Telefon: rodzic prosi o zdjęcie na prywatny numer
Nie wysyłasz. Odsyłasz do osoby publikującej.
„Zdjęcia wysyła żłobek. Zapytam osoba publikacja.”
Wiadomość w grupie opiekunek: ktoś wkleja zdjęcie dzieci
Nie komentujesz w grupie. Zgłaszasz.
„W grupie są zdjęcia dzieci. Proszę o decyzję, co z nimi zrobić.”
Osoba trzecia: nowa opiekunka pyta, gdzie trzymać zdjęcia
Wskazujesz zasoby żłobka.
„Zdjęcia zapisujemy na tablecie żłobka. Zapytam informatyk lub pomoc techniczna jednostki, gdzie.”
Przykład
— Mama: Proszę mi wysłać zdjęcie, jak Zosia tańczy. — Ty: Zdjęcia dzieci wysyła żłobek. Zapytam osobę, która publikuje. — Mama: To tylko jedno zdjęcie. — Ty: Rozumiem. Wszystkim rodzicom odpowiadamy tak samo.
Przy wątpliwości. Nie wiesz, czy zdjęcie wolno wysłać? Nie wysyłasz. Pytasz osoba publikacja.
Dlaczego
Zdjęcie z prywatnego telefonu nie ma kontroli żłobka. Gdy trafi do chmury lub grupy, nie da się go odnaleźć ani usunąć. Zdjęcia dzieci to wizerunek, którego żłobek pilnuje.
GCzat z AI i dane dziecka
Zasada. Imion, opisów rozwoju i zdjęć dzieci nie wklejasz do publicznych narzędzi AI, nawet gdy chcesz „ładnie napisać” tekst dla rodziców.
Co to znaczy. Czat z AI przetwarza to, co wkleisz, poza żłobkiem. Opis rozwoju dziecka z imieniem to dane o zdrowiu lub rozwoju. Gdy wkleisz je do narzędzia, nie wiesz, gdzie trafią. Możesz poprosić o pomoc w układzie tekstu bez żadnych danych: „napisz wzór informacji dla rodziców o rozwoju dziecka”.
Co chcesz zrobić
Co wolno
Czego nie wolno
Napisać opis rozwoju dziecka dla rodziców
poprosić o wzór bez danych
Nie wklejać imienia i opisu dziecka.
Streścić notatki z dnia
poprosić o wzór raportu dnia
Nie wklejać notatek.
Przetłumaczyć wiadomość rodzica
poprosić dyrekcję o tłumacza
Nie wklejać wiadomości z danymi.
Ułożyć listę diet
użyć systemu żłobka
Nie wklejać nazwisk z alergiami.
Robisz
prosisz AI o wzór tekstu, a dane wpisujesz sama poza narzędziem — wzór nie zawiera danych
pytasz koordynatora, czy żłobek ma własne narzędzie — narzędzie żłobka ma umowę o ochronie danych
Nie robisz
nie wklejasz opisów dzieci do czatu — dane trafią poza żłobek
nie wklejasz zdjęć do narzędzi AI — zdjęcia dziecka to wizerunek
Jak to zrobić: chcesz użyć AI do napisania tekstu o dziecku
Usuń imię, datę urodzenia i inne dane.
Poproś o wzór, a nie o gotowy tekst o konkretnym dziecku.
Wpisz dane sama w dokumencie żłobka.
Zapytaj koordynator bezpieczeństwa informacji, jeśli nie jesteś pewna.
Kanał
Co robisz
Zdanie do powiedzenia
Osobiście: koleżanka mówi „wklej do czatu, napisze ładnie”
Odmawiasz. Proponujesz wzór bez danych.
„Nie wklejam danych dzieci. Poprośmy o wzór bez imion.”
Telefon: dyrekcja pyta, czy ktoś używa AI
Mówisz, jak używasz.
„Używam tylko do wzorów bez danych dzieci.”
Wiadomość w aplikacji: rodzic sugeruje „zróbmy to czatem”
Odmawiasz zgodnie z zasadami żłobka.
„Opisów dzieci nie wklejamy do narzędzi AI, aby chronić ich dane.”
Osoba trzecia: praktykantka wkleiła opis dziecka
Prosisz, by zgłosiła do bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów.
„Zgłośmy to. Dane dziecka mogły wyjść poza żłobek.”
Przykład
— Koleżanka: Wklej opis Zosi do czatu, napisze nam ładny tekst dla mamy. — Ty: Nie wklejam opisu dziecka do czatu. Poproszę o wzór bez imienia. — Koleżanka: To przecież szybciej. — Ty: Dane dziecka zostają w żłobku.
Przy wątpliwości. Nie wiesz, czy to dane dziecka? Zakładasz, że tak, i nie wklejasz.
Dlaczego
Czat z AI przetwarza dane poza żłobkiem i nie wiesz, kto ma do nich wgląd. Wzór tekstu bez danych daje to samo, co tekst z danymi, bo uzupełnisz je sama.
HOkup za dane
Zasada. Gdy komputer żąda okupu albo pliki przestają się otwierać, odłączasz go od sieci, nie wyłączasz go i od razu zgłaszasz.
Co to znaczy. Okup za dane to program, który szyfruje pliki i żąda pieniędzy. Na ekranie widzisz napis „twoje pliki są zaszyfrowane”. Nie płacisz i nie naprawiasz sama. Odłączasz komputer od sieci (kabel lub Wi-Fi), zostawiasz go włączonego i dzwonisz do informatyk lub pomoc techniczna jednostki.
Co widzisz
Co robisz
Czego nie robisz
Napis „pliki zaszyfrowane, zapłać”
Odłączasz od sieci i zgłaszasz.
Nie płacisz i nie piszesz do oszustów.
Pliki z dziwnymi nazwami
Przestajesz pracować i zgłaszasz.
Nie przenosisz plików na pendrive.
Komputer wolny i dziwnie głośny
Zgłaszasz informatyk lub pomoc techniczna jednostki.
Nie restartujesz wielokrotnie.
Wiadomość „Twoje dane wyciekły, zapłać”
Nie odpowiadasz. Zgłaszasz.
Nie płacisz.
Robisz
odłączasz komputer od sieci i zostawiasz go włączonego — ślady zostają dla informatyka
zgłaszasz w terminie niezwłocznie, najpóźniej w ciągu 1 godziny — jednostka ma krótki czas na zgłoszenie incydentu
Nie robisz
nie płacisz okupu — płatność nie gwarantuje zwrotu danych
nie próbujesz sama naprawić komputera — możesz zatrzeć ślady potrzebne do ustalenia, co wyciekło
Jak to zrobić: komputer żąda okupu lub pliki przestały się otwierać
Odłącz od sieci: wyjmij kabel lub wyłącz Wi-Fi.
Nie wyłączaj komputera i nie restartuj.
Zadzwoń do informatyk lub pomoc techniczna jednostki i zgłoś bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów.
Zapisz, co robiłaś przed zdarzeniem i o której godzinie to zauważyłaś.
Kanał
Co robisz
Zdanie do powiedzenia
Osobiście: napis na ekranie w pokoju opiekunek
Odłączasz komputer od sieci i wołasz koordynatora.
„Na komputerze jest żądanie okupu. Odłączyłam go od sieci.”
Telefon: dzwonisz do informatyka
Podajesz, co widzisz, i godzinę.
„O 9:15 pliki przestały się otwierać. Komputer jest odłączony od sieci.”
Wiadomość w komunikatorze od „hakera”
Nie odpowiadasz. Zgłaszasz.
„Dostałam wiadomość od nieznanej osoby. Zgłaszam.”
Osoba trzecia: koleżanka próbuje „sama to naprawić”
Prosisz, by przestała.
„Przestań, proszę. Zgłośmy to informatyk lub pomoc techniczna jednostki.”
Przykład
— Koleżanka: Na ekranie jest napis, że mamy zapłacić, bo pliki są zaszyfrowane. — Ty: Nie dotykaj niczego. Odłączam komputer od sieci i dzwonię do informatyka. — Koleżanka: Może wyłączyć? — Ty: Nie wyłączamy. Informatyk potrzebuje śladów.
Przy wątpliwości. Nie wiesz, czy to okup? Odłączasz od sieci i zgłaszasz. Fałszywy alarm nie zaszkodzi.
Dlaczego
Program z okupem szuka kolejnych komputerów w sieci. Odłączenie od sieci zatrzymuje atak, a pozostawienie komputera włączonym zachowuje ślady. Dopiero informatyk ustali, co się stało.
Krok 3 · Ćwicz
Sprawdź, czy już wiesz
Ćwiczenie 1. SMS z nieznanego numeru: „Jestem mamą Zosi, proszę wydać ją dziś cioci Ani”. Co robisz?
Wydaję Zosię, bo SMS brzmi wiarygodnie.
Dzwonię na numer z karty dziecka, by potwierdzić prośbę. Dziecko zostaje w sali.
Odpisuję na ten numer z prośbą o dowód.
Pytam Zosię, czy zna ciocię, i wydaję, jeśli powie, że tak.
Ćwiczenie 2. Co robisz z tą wiadomością?Przy każdej pozycji wybierz jedną odpowiedź.
E-mail „Twoje konto w aplikacji wygaśnie, kliknij tutaj”
SMS „od dyrektorki”: wyślij listę dzieci z adresami
Pendrive od rodzica „z filmem z urodzin”
Zdjęcia z balu wysłane przez osoba publikacja w aplikacji żłobka
Ćwiczenie 3. Uzupełnij zdania.Wpisz jedno słowo lub krótką frazę w każdą lukę.
Gdy komputer żąda okupu, … go od sieci i … go. Prośbę „od dyrektorki” sprawdzam … kanałem. Danych dzieci nie wklejam do czatu z ….
Ćwiczenie 4. Napisz, co powiesz osobie, która przez telefon prosi o wydanie dziecka, a nie ma jej na liście.
„Nie wydaję dziecka na telefon. Zadzwonię do rodzica na numer z karty i ustalimy odbiór.” — Spokojnie i bez dyskusji.
Ćwiczenie 5. Ułóż kroki, gdy komputer żąda okupu.Klikaj kolejno.
Dzwonię do informatyka
Odłączam komputer od sieci
Zgłaszam w terminie niezwłocznie, najpóźniej w ciągu 1 godziny
