Zagrożenia w placówce
Fałszywe wiadomości, telefony nocą, podszywanie się pod sąd i kuratora, obcy pendrive, okup za dane, nagrania w sieci i AI.
2.1Kto atakuje placówkę i po co
Zasada. Placówka z mieszkającymi dziećmi i młodzieżą ma to, czego chcą oszuści i inni atakujący: dane o wychowankach i rodzinach, listy osób, numery kont, a czasem informacje o tym, gdzie ktoś przebywa.
Co to znaczy. Atakujący nie szuka konkretnego wychowanka, szuka pieniędzy, danych i wejścia do systemu. Pisze jako „sąd”, „kurator”, „dyrektor” albo „dostawca dziennika”. Placówka jest łatwym celem: pracuje całą dobę, w nocy bywa jedna osoba, a komputer w pokoju wychowawców jest wspólny.
| Kto atakuje | Czego szuka | Pod kogo się podszywa |
|---|---|---|
| Oszust finansowy | danych do przelewów i kont | dyrektor, księgowość, dostawca |
| Złodziej tożsamości | danych wychowanków i rodzin | sąd, kurator, urząd |
| Osoba szukająca wychowanka | miejsca pobytu i godzin wyjść | rodzina, kurator, policja |
| Szantażysta | zaszyfrowania danych i okupu | wiadomość z załącznikiem albo linkiem |
- pytasz siebie, kto naprawdę wysłał wiadomość lub dzwoni — wygląd i głos łatwo podrobić
- o podejrzanej sprawie mówisz bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów albo w nocy osoba dyżurna lub kierownik decyzyjny poza godzinami pracy — jedno zgłoszenie chroni całą placówkę
- nie zakładasz, że placówka nikogo nie interesuje — dane wychowanków mają wartość
- nie wstydzisz się zapytać — zgłoszenie podejrzanej wiadomości nie jest błędem
Jak to zrobić: dostajesz sygnał, który nie wygląda dobrze
| Kanał | Co robisz | Zdanie do powiedzenia |
|---|---|---|
| Osobiście: ktoś w dyżurce prosi o wydruk listy grupy | Nie drukujesz. Pytasz dyrektora. | „Listę wydaje dyrektor. Zapytam go.” |
| Telefon: rozmówca pilnie prosi o dane kontaktowe wychowanka | Nie podajesz. Zapisujesz numer i zgłaszasz. | „Nie podaję danych przez telefon. Zgłaszam sprawę dyrektorowi.” |
| E-mail w skrzynce placówki: pilna prośba o listę wychowanków | Nie odpowiadasz. Zgłaszasz bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów. | „Dostałem dziwny e-mail. Przesyłam do sprawdzenia.” |
| Osoba trzecia: koleżanka pokazuje „pilną wiadomość od dyrektora” | Proszesz, by nie klikała, i dzwonisz do dyrektora. | „Nie klikaj. Zadzwońmy do dyrektora na numer z listy.” |
— Koleżanka: Mam wiadomość od dyrektora, że mam pilnie wysłać listę wychowanków.
— Ty: Zadzwońmy do niego na numer z listy kontaktów.
— Koleżanka: Ale pisze, że to pilne.
— Ty: Pilne wiadomości też sprawdzamy drugim kanałem.
Przy wątpliwości. Nie wiesz, czy sygnał jest prawdziwy? Nie klikasz, nie odpowiadasz, zgłaszasz. Fałszywy alarm nie zaszkodzi.
Dlaczego? Atakujący liczy na pośpiech i na to, że nikt nie sprawdzi. Zgłoszenie zajmuje minutę, a skutki jednego kliknięcia mogą trwać tygodniami.
2.2Fałszywe e-maile
Zasada. E-mail z pilną prośbą o zalogowanie, o listę albo o zapłatę jest podejrzany, dopóki nie sprawdzisz go inną drogą.
Co to znaczy. Fałszywy e-mail wygląda jak wiadomość z dziennika, z sądu, od dyrektora albo od dostawcy. Zawiera link, załącznik albo prośbę o szybką odpowiedź. Adres nadawcy bywa podobny do prawdziwego, z jedną literą różnicy. Prawdziwa instytucja nie prosi o hasło w e-mailu.
| Sygnał | Przykład | Co robisz |
|---|---|---|
| Pośpiech | „Zaloguj się natychmiast, bo konto zostanie zablokowane” | Nie klikasz. Dzwonisz do informatyk lub pomoc techniczna jednostki. |
| Dziwny adres | adres podobny do dziennika, ale z błędem | Nie klikasz. Zgłaszasz. |
| Prośba o hasło lub kod | „Podaj kod z SMS, aby potwierdzić dane” | Nigdy nie podajesz kodu. |
| Link zamiast aplikacji | „Kliknij tutaj, aby sprawdzić powiadomienie” | Wchodzisz do systemu ręcznie, nie z linku. |
- wchodzisz do systemu ręcznie, wpisując adres lub z zakładki — omijasz podrobiony link
- kod z SMS zostaje u ciebie — kod potwierdza, że to ty, dlatego oszust go chce
- nie klikasz w link z wiadomości o koncie — prowadzi do podrobionej strony
- nie odpowiadasz na prośbę o hasło — odpowiedź potwierdza, że adres działa
Jak to zrobić: dostajesz e-mail z linkiem lub prośbą
| Kanał | Co robisz | Zdanie do powiedzenia |
|---|---|---|
| Osobiście: wychowawca pokazuje ci e-mail na ekranie | Prosisz, by nie klikał, i zgłaszasz. | „Nie klikaj. Zgłaszamy bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów.” |
| Telefon: informatyk pyta, czy kliknąłeś | Mówisz, co zrobiłeś, bez ukrywania. | „Kliknąłem link i wpisałem hasło o 14:10.” |
| E-mail z linkiem do „dziennika” | Nie klikasz. Wchodzisz do dziennika ręcznie. | „Nie kliknąłem. W dzienniku nie ma powiadomienia. Zgłaszam.” |
| Osoba trzecia: wychowanek mówi, że rodzic dostał podobną wiadomość | Prosisz, by rodzic nie klikał, i zgłaszasz. | „Proszę nie klikać. Zgłaszam to w placówce.” |
— E-mail: Twoje konto wygasa. Zaloguj się: link.
— Ty: Nie klikam. Wchodzę do dziennika ręcznie.
— Ty (po sprawdzeniu): W dzienniku nie ma powiadomienia. Zgłaszam bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów.
— Informatyk: Dziękuję, to fałszywka. Usuń wiadomość po zgłoszeniu.
Przy wątpliwości. Nie wiesz, czy e-mail jest prawdziwy? Nie klikasz. Zadzwoń do informatyk lub pomoc techniczna jednostki i zapytaj.
Dlaczego? Podrobiona strona wygląda jak prawdziwa, bo oszust skopiował ją z oryginału. Dopiero ręczne wejście do systemu pokazuje, czy powiadomienie istnieje naprawdę.
2.3Telefony i SMS-y nocą
Zasada. Prośbę o dane lub o informację o wychowanku, która przychodzi telefonem lub SMS-em, sprawdzasz drugim kanałem, także w nocy.
Co to znaczy. Noc jest porą, w której oszust czuje się pewniej: wychowawca jest sam, zmęczony, a dyrektor rzadko odbiera. SMS „od dyrektora” z prośbą o pilną listę, telefon „z policji” albo „od rodzica” z prośbą o informację mają to samo zadanie: wymusić szybką odpowiedź. Drugi kanał to numer z listy kontaktów placówki, nie numer, z którego dzwoni rozmówca.
| Co usłyszysz lub przeczytasz | Co robisz | Czego nie robisz |
|---|---|---|
| „Tu dyrektor, wyślij mi listę wychowanków, jestem w drodze” | Dzwonisz na numer dyrektora z listy. | Nie wysyłasz listy na numer z SMS. |
| „Tu policja, potrzebujemy natychmiast listy wychowanków z godzinami wyjść” | Wzywasz dyrektora lub osoba dyżurna lub kierownik decyzyjny poza godzinami pracy. | Nie podajesz niczego przez telefon. |
| SMS „od rodzica”: „odpowiedz, czy syn jest u was” | Dzwonisz na numer z karty. | Nie odpisujesz na numer z SMS. |
| Nieznany numer dzwoni kilka razy o północy | Zapisujesz godziny i numer. Zgłaszasz rano lub od razu przy próbie wyłudzenia. | Nie oddzwaniasz na numer. |
- dzwonisz na numer z listy kontaktów placówki, nie na numer z wiadomości — numer z wiadomości prowadzi do oszusta
- przy próbie wyłudzenia zgłaszasz od razu, także w nocy — rano nikt nie odtworzy szczegółów
- nie podajesz informacji nocą „żeby mieć spokój” — nocny spokój kończy się wyciekiem
- nie oddzwaniasz na numer z wiadomości — oddzwonisz do oszusta
Jak to zrobić: ktoś w nocy prosi o dane lub informację
| Kanał | Co robisz | Zdanie do powiedzenia |
|---|---|---|
| Osobiście: ktoś przy furtce o 23:30 twierdzi, że jest rodziną | Nie otwierasz. Dzwonisz na osoba dyżurna lub kierownik decyzyjny poza godzinami pracy. | „Poczekaj przed bramą. Wzywam dyrektora dyżurnego.” |
| Telefon: głos „policjanta” prosi o listę wychowanków | Nie podajesz. Wzywasz dyrektora. | „Nie przekazuję informacji przez telefon. Dyrektor zadzwoni na numer komendy z listy.” |
| SMS: „od dyrektora”: wyślij listę wychowanków z adresami | Dzwonisz na numer z listy kontaktów. | „Dzwonię na numer z listy, żeby potwierdzić prośbę.” |
| Osoba trzecia: drugi wychowawca nocny mówi, że już wysłał listę | Zgłaszasz od razu jako incydent. | „Zgłośmy to teraz. Nie czekajmy do rana.” |
— SMS (00:20): Tu dyrektor. Wyślij mi pilnie listę wychowanków z adresami.
— Ty: Dzwonię na numer dyrektora z listy kontaktów.
— SMS: Nie dzwoń, jestem na spotkaniu.
— Ty: Wtedy nie wysyłam. Zgłaszam na osoba dyżurna lub kierownik decyzyjny poza godzinami pracy.
Przy wątpliwości. Nie możesz sprawdzić, kto prosi? Nie wysyłasz niczego. Prośba może poczekać, a lista wychowanków nie wróci.
Dlaczego? Oszust wybiera noc, bo wie, że nikt nie sprawdzi i że zmęczona osoba odpowie szybko. Drugi kanał pozwala pomóc prawdziwemu dyrektorowi i jednocześnie nie pomóc oszustowi.
2.4Podszywanie się pod sąd, kuratora, policję
Zasada. Pismo, telefon lub e-mail „z sądu”, „od kuratora” albo „z policji” z prośbą o dane wychowanka przekazujesz dyrektorowi i niczego nie wysyłasz sam.
Co to znaczy. Sądy, kuratorzy i policja naprawdę kontaktują się z placówkami, ale zawsze pismem do dyrektora. Fałszywa wiadomość podszywa się pod nie, bo wiadomo, że placówka im ufa. Prośba o „akta wychowanka”, „sprawozdanie na jutro” lub „godziny wyjść” z linkiem do pliku to jeden z najczęstszych sposobów wyłudzenia.
| Co dostajesz | Co może się za tym kryć | Co robisz |
|---|---|---|
| E-mail „z sądu rodzinnego” z prośbą o akta i linkiem do pliku | szkodliwy program lub wyłudzenie danych | Nie klikasz. Przekazujesz dyrektorowi. |
| Telefon „kuratora” w nocy | szukanie wychowanka | Nie potwierdzasz. Prosisz o pismo. |
| Funkcjonariusz w drzwiach bez pisma | wyłudzenie albo pomyłka | Wzywasz dyrektora. Zapisujesz dane funkcjonariusza. |
| Skan „postanowienia” w e-mailu od nieznanego nadawcy | podrobiony dokument | Nie przechowujesz. Przekazujesz dyrektorowi. |
- przekazujesz każdą prośbę „z urzędu” dyrektorowi — dyrektor ma procedurę i może zweryfikować nadawcę
- zapisujesz godzinę, numer i treść pytania — zapis pomoże ustalić, kto próbował
- nie wysyłasz żadnych dokumentów wychowanka „na prośbę z sądu” — prawdziwy sąd pisze do dyrektora, nie do wychowawcy
- nie opowiadasz, co jest w aktach — nawet potwierdzenie „tak, są akta” jest informacją
Jak to zrobić: ktoś powołuje się na sąd, kuratora lub policję
| Kanał | Co robisz | Zdanie do powiedzenia |
|---|---|---|
| Osobiście: funkcjonariusz bez pisma chce zobaczyć pokój wychowanka | Nie wpuszczasz sam. Wzywasz dyrektora. | „Dyrektor zdecyduje o wejściu. Proszę chwilę zaczekać.” |
| Telefon: „kurator” pyta o postępy wychowanka | Nie podajesz. Prosisz o pismo. | „Informacje przekazuje dyrektor na piśmie. Podam adres sekretariatu.” |
| E-mail: „sąd rodzinny” prosi o akta | Nie odpowiadasz. Przekazujesz dyrektorowi. | „Przesyłam wiadomość do sprawdzenia.” |
| Osoba trzecia: wychowanek mówi, że jego kurator „dzwonił do pani” | Zapisujesz i przekazujesz dyrektorowi. | „Powiedz kuratorowi, że kontakt jest przez dyrektora.” |
— E-mail: Sąd Rodzinny prosi o natychmiastowe przesłanie akt wychowanka. Link do formularza.
— Ty: Nie klikam. Przekazuję dyrektorowi.
— Koleżanka: Ale to sąd.
— Ty: Sąd pisze do dyrektora, a dyrektor zna jego adres.
Przy wątpliwości. Nie wiesz, czy pismo jest prawdziwe? Nie wysyłasz i nie klikasz. Przekazujesz dyrektorowi.
Dlaczego? Fałszywy urząd działa, bo placówka chce współpracować z prawdziwym. Dyrektor ma znane adresy i numery urzędów, a wychowawca tylko wiadomość z ekranu.
2.5Hasła i wspólny komputer
Zasada. Do dziennika i systemów wchodzisz tylko na własnym koncie i zawsze się wylogowujesz, gdy odchodzisz od komputera.
Co to znaczy. W pokoju wychowawców stoi często jeden komputer dla całego zespołu. Zalogowane konto kolegi to jego dostęp do dziennika i dokumentacji. Wiadomość wysłana z cudzego konta wygląda, jakby wysłał ją on. Wychowanek, który wejdzie po tobie, ma dostęp do tego, co jest otwarte. Hasło podane komuś „na chwilę” przestaje być twoje.
| Sytuacja | Ryzyko | Co robisz |
|---|---|---|
| Konto kolegi zostaje otwarte na wspólnym komputerze | możesz wysłać wiadomość „jako on” | Wylogowujesz konto i zgłaszasz kolegę dyrektorowi spokojnie, bez oceny. |
| Wychowanek stoi za tobą przy komputerze | widzi hasło lub dokumentację | Zasłaniasz ekran i prosisz o odejście. |
| Kolega prosi o twoje hasło „na chwilę” | konto przestaje być twoje | Odmawiasz i proponujesz własne konto. |
| Notatka z hasłem leży na biurku | każdy ją przeczyta | Niszczysz notatkę i zgłaszasz potrzebę menedżera haseł. |
- wylogowujesz się, gdy odchodzisz, nawet na minutę — minuta wystarczy komuś, kto czeka na okazję
- hasło znasz tylko ty — prośbę o hasło zgłaszasz informatyk lub pomoc techniczna jednostki
- nie logujesz się na cudze konto „bo szybciej” — wysłana wiadomość będzie podpisana cudzym imieniem
- nie zapisujesz hasła na kartce przy komputerze — kartka jest widoczna dla wszystkich
Jak to zrobić: wspólny komputer i cudze hasło
| Kanał | Co robisz | Zdanie do powiedzenia |
|---|---|---|
| Osobiście: wychowanek prosi, byś zalogował go do dziennika „na chwilę” | Odmawiasz. | „Do dziennika wchodzę tylko ja. Zapytaj o dostęp u dyrektora.” |
| Telefon: kolega w nocy prosi o twoje hasło, bo „komputer się zawiesił” | Nie podajesz. Dzwonisz do informatyk lub pomoc techniczna jednostki. | „Hasła nie podaję. Zadzwonię do pomocy IT.” |
| Wiadomość służbowa: koleżanka pyta, czy może „pożyczyć” konto | Odpisujesz krótko, że nie. | „Każdy ma własne konto. Poproś o nie administrator dziennika.” |
| Osoba trzecia: praktykant podgląda ekran | Zasłaniasz ekran. | „Przepraszam, na tym ekranie są dane wychowanków.” |
— Koleżanka: Wyślę tylko jedną wiadomość z twojego konta, bo mój się zablokował.
— Ty: Nie mogę ci dać hasła. Zadzwonię do pomocy IT.
— Koleżanka: Ale to na chwilę.
— Ty: Wiadomość z mojego konta byłaby moją wiadomością. Poczekajmy na odblokowanie.
Przy wątpliwości. Nie wiesz, czy możesz wejść na cudze konto? Nie wchodzisz. Pytasz administrator dziennika.
Dlaczego? W internacie komputer jest wspólny, a konta osobiste. Gdy wiadomość do rodziców wyjdzie z cudzego konta, nie da się ustalić, kto ją napisał i kto za nią odpowiada.
2.6Załączniki, QR, pendrive
Zasada. Załącznik od nieznanego nadawcy, kod QR z plakatu i obcy pendrive otwierasz dopiero po sprawdzeniu, skąd pochodzą.
Co to znaczy. Wychowanek przynosi pendrive „z prezentacją do szkoły”, rodzic przysyła „zaświadczenie”, na tablicy wisi plakat z kodem QR „do zapisu na wycieczkę”. Wszystko wygląda niewinnie, a może zawierać program, który widzi dane wszystkich wychowanków. Włożenie obcego pendrive'a do komputera placówki może uruchomić program bez pytania.
| Co dostajesz | Co może się za tym kryć | Co robisz |
|---|---|---|
| Załącznik „zaświadczenie lekarskie” od nieznanego rodzica | szkodliwy program | Nie otwierasz. Zgłaszasz. |
| Plakat z kodem QR „zapisz się na wycieczkę” | podrobiona strona z hasłem | Nie skanujesz. Pytasz dyrektora. |
| Pendrive wychowanka „z prezentacją do szkoły” | program uruchamiający się po włożeniu | Nie wkładasz do komputera placówki. |
| Link w e-mailu „zdjęcia dla rodziców” | strona zbierająca hasła | Nie klikasz. Zgłaszasz. |
- pytasz nadawcę drugim kanałem, czy wysłał załącznik — prawdziwy rodzic potwierdzi
- wychowankowi proponujesz drogę bezpieczną: wydruk w szkole albo wysłanie na pocztę szkolną — wychowanek nie zostaje bez pomocy
- nie wkładasz obcego pendrive'a do komputera placówki — program uruchomi się bez pytania
- nie skanujesz kodu QR z nieznanego plakatu — kod może prowadzić do strony z wirusem
Jak to zrobić: dostajesz załącznik, QR lub pendrive
| Kanał | Co robisz | Zdanie do powiedzenia |
|---|---|---|
| Osobiście: wychowanek podaje pendrive „z prezentacją” | Nie wkładasz. Proponujesz inną drogę. | „Nie mogę tego włożyć do komputera placówki. Wyślij prezentację na pocztę szkolną.” |
| Telefon: rodzic prosi o odczytanie „pliku z zaświadczeniem” | Nie otwierasz. Kierujesz do dyrektora. | „Proszę o przesłanie dokumentu do sekretariatu.” |
| E-mail z załącznikiem „faktura” | Nie otwierasz. Dzwonisz do nadawcy na znany numer. | „Dostałem załącznik od Pani. Czy to Pani wysłała?” |
| Osoba trzecia: kolega włożył pendrive do komputera | Prosisz, by nic nie klikał, i zgłaszasz informatyk lub pomoc techniczna jednostki. | „Odłącz go i zadzwoń do pomocy IT.” |
— Wychowanek: Mam prezentację na pendrive, proszę włączyć.
— Ty: Nie włożę go do komputera placówki. Wyślij ją na pocztę szkolną.
— Wychowanek: To tylko prezentacja.
— Ty: Rozumiem. Komputer zawiera dane wszystkich wychowanków, więc obcych nośników nie wkładamy.
Przy wątpliwości. Nie wiesz, czy załącznik jest bezpieczny? Nie otwierasz. Zgłaszasz i czekasz.
Dlaczego? Jedno kliknięcie lub jeden pendrive mogą uruchomić program, który widzi dane wszystkich wychowanków. Dlatego otwierasz po sprawdzeniu, a nie przed.
2.7Okup za dane
Zasada. Gdy komputer żąda okupu albo pliki przestają się otwierać, odłączasz go od sieci, nie wyłączasz go i od razu zgłaszasz, także w nocy.
Co to znaczy. Okup za dane to program, który szyfruje pliki i żąda pieniędzy. Na ekranie jest napis „twoje pliki są zaszyfrowane”. Nie płacisz i nie naprawiasz sam. Odłączasz komputer od sieci (kabel lub Wi-Fi), zostawiasz go włączonego i dzwonisz do informatyk lub pomoc techniczna jednostki, a gdy jest noc lub weekend — na osoba dyżurna lub kierownik decyzyjny poza godzinami pracy. Nocą informatyka często nie ma, więc najważniejsze jest to, co zrobisz sam w pierwszych minutach.
| Co widzisz | Co robisz | Czego nie robisz |
|---|---|---|
| Napis „pliki zaszyfrowane, zapłać” | Odłączasz od sieci i zgłaszasz. | Nie płacisz i nie piszesz do oszustów. |
| Pliki z dziwnymi nazwami | Przestajesz pracować i zgłaszasz. | Nie przenosisz plików na pendrive. |
| Komputer wolny i dziwnie głośny | Zgłaszasz informatyk lub pomoc techniczna jednostki. | Nie restartujesz wielokrotnie. |
| Wiadomość „Twoje dane wyciekły, zapłać” | Nie odpowiadasz. Zgłaszasz. | Nie płacisz. |
- odłączasz komputer od sieci i zostawiasz go włączonym — ślady zostają dla informatyka
- zgłaszasz w terminie niezwłocznie, najpóźniej w ciągu 1 godziny — jednostka ma krótki czas na zgłoszenie incydentu
- nie płacisz okupu — płatność nie gwarantuje zwrotu danych
- nie próbujesz sam naprawić komputera — możesz zatrzeć ślady potrzebne do ustalenia, co wyciekło
Jak to zrobić: komputer żąda okupu
| Kanał | Co robisz | Zdanie do powiedzenia |
|---|---|---|
| Osobiście: napis na ekranie w pokoju wychowawców | Odłączasz komputer od sieci i wołasz drugą osobę. | „Na komputerze jest żądanie okupu. Odłączyłem go od sieci.” |
| Telefon: dzwonisz na numer dyżurny w nocy | Podajesz, co widzisz, i godzinę. | „O 2:15 pliki przestały się otwierać. Komputer jest odłączony od sieci.” |
| Wiadomość od „hakera” w komunikatorze | Nie odpowiadasz. Zgłaszasz. | „Dostałem wiadomość od nieznanej osoby. Zgłaszam.” |
| Osoba trzecia: kolega próbuje „sam to naprawić” | Prosisz, by przestał. | „Przestań, proszę. Zgłośmy to na numer dyżurny.” |
— Kolega: Na ekranie jest napis, że mamy zapłacić, bo pliki są zaszyfrowane.
— Ty: Nie dotykaj niczego. Odłączam komputer od sieci i dzwonię na numer dyżurny.
— Kolega: Może wyłączyć?
— Ty: Nie wyłączamy. Informatyk potrzebuje śladów.
Przy wątpliwości. Nie wiesz, czy to okup? Odłączasz od sieci i zgłaszasz. Fałszywy alarm nie zaszkodzi.
Dlaczego? Program z okupem szuka kolejnych komputerów w sieci. Odłączenie od sieci zatrzymuje atak, a pozostawienie komputera włączonym zachowuje ślady. W nocy to ty jesteś jedyną osobą, która może to zrobić.
2.8Komunikatory i zdjęcia
Zasada. Zdjęcia i dane wychowanków zostają na sprzęcie i w kanałach placówki. Nie trzymasz ich w prywatnym telefonie, w prywatnej chmurze ani w grupie wychowawców na komunikatorze.
Co to znaczy. Zdjęcie z prywatnego telefonu często trafia do chmury automatycznie. Grupa wychowawców na komunikatorze wygodnie zbiera zdjęcia i uwagi o zdrowiu, ale placówka nie ma nad nią kontroli. Gdy wychowawca zmieni pracę, zdjęcia wychowanków zostają w jego telefonie. Zdjęcia robi sprzęt placówki, a publikuje osoba publikacja.
| Miejsce | Ryzyko | Co robisz |
|---|---|---|
| Prywatny telefon | zdjęcie zostaje po zakończeniu pracy | Robisz zdjęcia sprzętem placówki. |
| Prywatna chmura i kopia zdjęć | zdjęcie trafia na serwery poza kontrolą placówki | Wyłączasz kopię zdjęć i zgłaszasz, gdy zdjęcie już tam trafiło. |
| Grupa wychowawców na komunikatorze | listy wychowanków i uwagi o zdrowiu poza placówką | Używasz kanału wskazanego przez placówkę. |
| Prywatny e-mail | zdjęcia i notatki poza zasobami placówki | Wysyłasz tylko z poczty służbowej. |
- robisz zdjęcia sprzętem placówki i zapisujesz je w zasobach placówki — placówka może je zabezpieczyć i usunąć
- zdjęcie w złym miejscu zgłaszasz bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów — razem usuniecie je ze wszystkich miejsc
- nie wysyłasz zdjęć wychowanków rodzicom z prywatnego telefonu — rodzic dostaje zdjęcie bez kontroli placówki
- nie zakładasz grupy wychowawców z danymi wychowanków — placówka nie widzi, co w niej jest
Jak to zrobić: zdjęcia i dane trafiły do prywatnego miejsca
| Kanał | Co robisz | Zdanie do powiedzenia |
|---|---|---|
| Osobiście: koleżanka proponuje „grupę dla wygody” | Odmawiasz. Wskazujesz kanał placówki. | „Dane wychowanków zostają w kanale placówki. Zapytajmy informatyk lub pomoc techniczna jednostki.” |
| Telefon: rodzic prosi o zdjęcie na prywatny numer | Nie wysyłasz. Odsyłasz do osoby publikującej. | „Zdjęcia wysyła placówka. Zapytam osoba publikacja.” |
| Wiadomość w grupie wychowawców: ktoś wkleja zdjęcie wychowanków | Nie komentujesz w grupie. Zgłaszasz. | „W grupie są zdjęcia wychowanków. Proszę o decyzję, co z nimi zrobić.” |
| Osoba trzecia: nowy wychowawca pyta, gdzie trzymać zdjęcia | Wskazujesz zasoby placówki. | „Zdjęcia zapisujemy na urządzeniu placówki. Zapytam informatyk lub pomoc techniczna jednostki, gdzie.” |
— Rodzic: Proszę mi wysłać zdjęcie z wczorajszego turnieju.
— Ty: Zdjęcia wysyła placówka. Zapytam osobę, która publikuje.
— Rodzic: To tylko jedno zdjęcie.
— Ty: Rozumiem. Wszystkim rodzicom odpowiadamy tak samo.
Przy wątpliwości. Nie wiesz, czy zdjęcie wolno wysłać? Nie wysyłasz. Pytasz osoba publikacja.
Dlaczego? Zdjęcie z prywatnego telefonu nie ma kontroli placówki. Gdy trafi do chmury lub grupy, nie da się go odnaleźć ani usunąć. Zdjęcia wychowanków to wizerunek, którego placówka pilnuje.
2.9Telefon i internet wychowanka
Zasada. Telefonu wychowanka nie przeglądasz, a wiadomość o szantażu, groźbie lub publikacji zdjęcia przekazujesz dyrektorowi i opisujesz słowami, bez kopiowania.
Co to znaczy. Wychowanek ma własny telefon, a w internacie bywa on jedynym kontaktem ze światem. Zdarza się, że ktoś go szantażuje zdjęciem, że ktoś z klasy opublikował nagranie albo że wychowanek sam coś opublikował. Ty nie jesteś śledczym: nie otwierasz dalej, nie kopiujesz, nie przesyłasz, nie przechowujesz. Opisujesz sytuację i przekazujesz dyrektorowi. Zasady postępowania z dzieckiem, które mówi o krzywdzie, opisuje moduł MW-09.
| Sytuacja | Co robisz | Czego nie robisz |
|---|---|---|
| Wychowanek pokazuje wiadomość z groźbą | Zapisujesz, co zobaczyłeś, i przekazujesz dyrektorowi. | Nie robisz zdjęcia ekranu telefonem służbowym. |
| Wychowanek mówi, że ktoś go szantażuje zdjęciem | Słuchasz, uspokajasz, przekazujesz dyrektorowi i osoba odpowiedzialna za standardy ochrony małoletnich w jednostce. | Nie obiecujesz tajemnicy i nie dopytujesz o szczegóły. |
| Na telefonie wychowanka widzisz materiał, który budzi niepokój | Przerywasz, nie otwierasz dalej i wołasz dyrektora. | Nie kopiujesz i nie przesyłasz. |
| Wychowanek prosi: „niech pani to zablokuje u siebie” | Przekazujesz dyrektorowi i wyjaśniasz wychowankowi, co dalej. | Nie przechowujesz materiału u siebie. |
- przerywasz, gdy widzisz niepokojący materiał, i wołasz dyrektora — decyzje podejmuje dyrektor, nie ty sam
- opisujesz sytuację słowami i zapisujesz godzinę — słowa wystarczą, kopia nie jest potrzebna
- nie kopiujesz, nie przesyłasz i nie przechowujesz materiału — kopiowanie powiększa szkodę wychowanka
- nie przeglądasz telefonu wychowanka bez podstawy i świadka — to wejście w jego prywatność
Jak to zrobić: wychowanek pokazuje coś w telefonie
| Kanał | Co robisz | Zdanie do powiedzenia |
|---|---|---|
| Osobiście: wychowanek podaje ci telefon z groźbą | Czytasz tylko to, co potrzebne, i oddajesz telefon. Przekazujesz dyrektorowi. | „Dziękuję, że mi pokazałeś. Powiem dyrektorowi, żebyśmy razem ustalili, co dalej.” |
| Telefon: wychowanek dzwoni nocą, że ktoś go straszy w sieci | Zostajesz na linii, zapisujesz godzinę, wzywasz osoba dyżurna lub kierownik decyzyjny poza godzinami pracy. | „Jestem przy tobie. Teraz dzwonię do dyrektora dyżurnego.” |
| Wiadomość od wychowanka w komunikatorze prywatnym | Nie odpowiadasz w tym kanale. Przenosisz rozmowę do kanału placówki. | „Napisz do mnie w kanale placówki. Tu nie odpowiadam.” |
| Osoba trzecia: inny wychowanek mówi, że kolega ma w telefonie „coś dziwnego” | Przekazujesz dyrektorowi. | „Dziękuję. Zajmie się tym dyrektor.” |
— Wychowanek (wieczorem): Ktoś mi pisze, że wrzuci moje zdjęcie, jak nie zapłacę.
— Ty: Dobrze, że mi mówisz. Nie obiecam, że nikt się nie dowie, ale razem z dyrektorem ustalimy, co zrobić.
— Wychowanek: To nic takiego.
— Ty: To ważne. Dziś jeszcze powiem dyrektorowi.
Przy wątpliwości. Nie wiesz, co zrobić z tym, co widzisz? Przerywasz, nie otwierasz dalej i wołasz dyrektora.
Dlaczego? Młody człowiek, który pokazał ci telefon, zaufał ci. Kopiowanie, przesyłanie i przechowywanie zwiększa liczbę osób, które widzą materiał, więc zwiększa szkodę.
2.10Nagranie wychowawcy w sieci
Zasada. Nagrania, zdjęcia i wpisy wychowanków o wychowawcach w sieci nie komentujesz. Zgłaszasz je dyrektorowi i nie rozmawiasz o nich z wychowankami.
Co to znaczy. Zdarza się, że wychowanek nagra interwencję wychowawcy lub opublikuje zdjęcie dyżurki. W nagraniu mogą być inni wychowankowie i dane, które nie powinny wyjść. Twoja pierwsza reakcja decyduje o dalszym biegu sprawy: komentarz w sieci, prośba o usunięcie wprost lub zemsta zwykle pogarszają sytuację. Zgłaszasz dyrektorowi, a on decyduje.
| Sytuacja | Co robisz | Czego nie robisz |
|---|---|---|
| Wychowanek publikuje nagranie interwencji | Zgłaszasz dyrektorowi z godziną i adresem. | Nie komentujesz w sieci. |
| Wychowanek mówi: „pani jest w sieci” | Dziękujesz i zgłaszasz dyrektorowi. | Nie żądasz usunięcia wprost od wychowanka. |
| Na nagraniu widać innych wychowanków | Zgłaszasz od razu jako incydent. | Nie przesyłasz nagrania dalej. |
| Wychowanek grozi publikacją | Zgłaszasz dyrektorowi. | Nie negocjujesz sam. |
- zgłaszasz od razu dyrektorowi — dyrektor decyduje o zgłoszeniu platformie i o rozmowie z wychowankiem
- zapisujesz godzinę i miejsce publikacji — zapis pomoże zgłosić treść do usunięcia
- nie komentujesz w sieci — komentarz powiększa zasięg
- nie rozmawiasz z wychowankiem o nagraniu przy innych — rozmowa należy do dyrektora
Jak to zrobić: nagranie lub zdjęcie wychowawcy w sieci
| Kanał | Co robisz | Zdanie do powiedzenia |
|---|---|---|
| Osobiście: wychowanek pokazuje ci nagranie ze sobą w roli głównej | Oglądasz tylko tyle, ile trzeba. Zgłaszasz. | „Powiem o tym dyrektorowi. Dziękuję, że mi pokazałeś.” |
| Telefon: rodzic informuje, że nagranie jest w sieci | Zapisujesz godzinę i adres. Przekazujesz dyrektorowi. | „Dziękuję za informację. Sprawę przekazuję dyrektorowi.” |
| Wiadomość w komunikatorze klasy: link do nagrania | Nie klikasz i nie komentujesz. Zgłaszasz. | „Link zgłaszam dyrektorowi.” |
| Osoba trzecia: kolega chce „odpowiedzieć w komentarzu” | Proszesz, by tego nie robił. | „Nie komentujmy. Zgłośmy to dyrektorowi.” |
— Wychowanek: Pani jest na filmiku w sieci, jak pani zabiera telefon.
— Ty: Dziękuję, że mi to mówisz. Zgłoszę to dyrektorowi.
— Wychowanek: Ma już sto wyświetleń.
— Ty: Tym bardziej od razu zgłaszam. Odpowiedź w sieci pozostawiam dyrektorowi.
Przy wątpliwości. Nie wiesz, jak zareagować na nagranie? Nie komentujesz. Zgłaszasz dyrektorowi.
Dlaczego? Pierwsza reakcja zwykle jest emocjonalna, a w sieci nic nie znika. Zgłoszenie dyrektorowi daje szansę, że nagranie zostanie zgłoszone do usunięcia i że placówka odpowie jednym głosem.
2.11AI i podrobiony głos
Zasada. Charakterystyk, opisów wychowanków i zdjęć nie wklejasz do publicznych narzędzi AI. Głos w telefonie nie dowodzi, kto dzwoni.
Co to znaczy. Czat z AI przetwarza to, co wkleisz, poza placówką. Charakterystyka wychowanka z imieniem i opisem zachowania to dane o jego sytuacji. Możesz poprosić o pomoc w układzie tekstu bez żadnych danych: „napisz wzór charakterystyki wychowanka”. Programy potrafią też podrobić głos po kilku sekundach nagrania. Telefon „od dyrektora” lub „od rodzica” może brzmieć jak prawdziwy.
| Co chcesz zrobić | Co wolno | Czego nie wolno |
|---|---|---|
| Napisać charakterystykę wychowanka | poprosić o wzór bez danych | Nie wklejać imienia i opisu. |
| Streścić notatki z dyżuru | poprosić o wzór zeszytu raportów | Nie wklejać notatek. |
| Przetłumaczyć wiadomość rodzica | poprosić dyrektora o tłumacza | Nie wklejać wiadomości z danymi. |
| Sprawdzić, czy głos w telefonie to dyrektor | oddzwonić na numer z listy | Nie ufać samemu głosowi. |
- prosisz AI o wzór tekstu, a dane wpisujesz sam poza narzędziem — wzór nie zawiera danych
- oddzwaniasz na numer z listy, gdy głos prosi o coś niecodziennego — głos można podrobić
- nie wklejasz opisów wychowanków do czatu — dane trafią poza placówkę
- nie wklejasz zdjęć wychowanków do narzędzi AI — zdjęcie to wizerunek
Jak to zrobić: chcesz skorzystać z AI w pracy lub dzwoni znajomy głos
| Kanał | Co robisz | Zdanie do powiedzenia |
|---|---|---|
| Osobiście: koleżanka mówi „wklej do czatu, napisze ładnie” | Odmawiasz. Proponujesz wzór bez danych. | „Nie wklejam danych wychowanków. Poprośmy o wzór bez imion.” |
| Telefon: głos dyrektora w nocy prosi o dane | Nie podajesz. Oddzwaniasz na numer z listy. | „Oddzwonię na numer z listy kontaktów i wtedy ustalimy.” |
| Wiadomość w komunikatorze: nagranie głosowe „od dyrektora” | Nie ufasz głosowi. Dzwonisz. | „Dzwonię na numer z listy, żeby potwierdzić.” |
| Osoba trzecia: praktykant wkleił charakterystykę wychowanka do czatu | Prosisz, by zgłosił to bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów. | „Zgłośmy to. Dane wychowanka mogły wyjść poza placówkę.” |
— Koleżanka: Wklej charakterystykę Kasi do czatu, napisze nam ładny tekst do szkoły.
— Ty: Nie wklejam charakterystyki. Poproszę o wzór bez imienia.
— Koleżanka: To przecież szybciej.
— Ty: Dane wychowanki zostają w placówce.
Przy wątpliwości. Nie wiesz, czy to dane wychowanka? Zakładasz, że tak, i nie wklejasz.
Dlaczego? Czat z AI przetwarza dane poza placówką i nie wiesz, kto ma do nich wgląd. Wzór tekstu bez danych daje to samo, co tekst z danymi, bo uzupełnisz je sam.
2.12Piętnaście pojęć do powtórki
Odczytaj pojęcie, przypomnij sobie znaczenie, sprawdź.
- Z jakich kanałów dostaję w pracy prośby o dane wychowanków? Który z nich sprawdzam drugim kanałem?
- Co zrobię pierwszego, gdy w nocy zobaczę żądanie okupu?