Moduł 2 · Zagrożenia cyfrowe w mojej pracy

Moduł 2 · ok. 38 min

Zagrożenia cyfrowe w mojej pracy

Specjalista nie jest celem ataku z powodu ważności, tylko z powodu tego, co ma w gabinecie. Orzeczenia i opinie mają wartość dla oszusta, dla strony w sporze i dla ciekawskiego. Atak zaczyna się zwykle od wiadomości albo telefonu.

2.1Kto i po co atakuje oraz drugi kanał

Atakujący chcą pieniędzy, danych i dostępu do systemu. W gabinecie specjalisty dochodzi czwarty cel: informacje o dziecku i rodzinie, które można wykorzystać w sporze o opiekę. Rysunek 4 pokazuje zwykłą drogę ataku.

Rysunek 4. Droga ataku: kontakt, nacisk, prośba i skutek.

Sztuczka	Jak wygląda w gabinecie	Twoja pierwsza reakcja
E-mail „z sądu” lub „od kuratora”	link do przesłania dokumentacji dziecka, termin 48 godzin	Nie klikasz. Wystąpienie ma przyjść pismem do sekretariatu.
Telefon „z ośrodka pomocy”	prośba o krótką informację, „pismo przyjdzie za tydzień”	Mówisz zdanie o piśmie do dyrektora.
Prośba „z poradni” lub „ze szkoły” o skan opinii	brak wniosku rodzica, powołanie na dobro dziecka	Dokument wydaje się wnioskodawcy.
SMS z kodem „serwisu dziennika”	prośba o podanie kodu do konta z zakładką pomocy	Kod zostaje u ciebie. Zgłaszasz próbę.
Fałszywa „aktualizacja” modułu pomocy	link do logowania i groźba blokady	Wchodzisz do systemu z własnej zakładki.
Czat AI „napisze za ciebie opinię”	zachęta do wklejenia notatek i wyników	Dane dziecka nie trafiają do czatu.

Tabela 6. Sześć sztuczek, które spotkasz najczęściej, i pierwsza reakcja na każdą.

Zasada

Prośbę o dane, kod albo dokument sprawdzasz drugim kanałem. Dlaczego: oszust kontroluje wiadomość, ale nie kontroluje numeru, który ty znasz.

Co to znaczy. Drugi kanał to niezależny sposób potwierdzenia prośby. Dzwonisz do nadawcy na numer z akt, z wykazu albo z oficjalnej strony instytucji. Nigdy z wiadomości ani z wyświetlacza telefonu.

Jak to zrobić

Kanał	Co robisz	Na co uważasz
Prośba e-mailem	1. Nie klikasz i nie odpisujesz. 2. Dzwonisz do instytucji na numer z oficjalnej strony. 3. Odpowiedź przygotowujesz dopiero po potwierdzeniu, że pismo jest prawdziwe, i tylko przez dyrektora.	Numer z wiadomości prowadzi do oszusta.
Prośba telefoniczna	1. Mówisz: „Proszę o wystąpienie na piśmie do dyrektora”. 2. Nic nie potwierdzasz, także tego, że dziecko jest w placówce. 3. Zapisujesz godzinę i numer, z którego dzwoniono.	Numer na wyświetlaczu można podrobić.
Prośba osobista („jestem z sądu”)	1. Prosisz o legitymację i o pismo. 2. Informujesz dyrektora. Rozmowę o dziecku odkładasz.	Legitymacja nie daje prawa do rozmowy o dziecku bez pisma.
SMS lub komunikator	1. Nie klikasz linku. 2. Dzwonisz do nadawcy na znany numer.	Wiadomość z „nowego numeru” wymaga potwierdzenia.

Moduł 2 · Zagrożenia cyfrowe w mojej pracy

Moduł 2 · ciąg dalszy

2.2E-mail „z sądu” lub „od kuratora”

Wiadomość z rysunku 5 nie zawiera niczego, co filtr poczty uznałby za groźne. To czysty tekst z podpisem. Dlatego żaden program jej nie zatrzyma. Jedyną obroną jest nawyk potwierdzania pisma tą drogą, którą wystąpienie dociera do placówki naprawdę.

Rysunek 5. E-mail „od kuratora” z sześcioma sygnałami oszustwa.

1
Adres prywatny, nie urzędowyKurator pisze z adresu urzędowego. Skrzynka „poczta-przyklad” to darmowy adres, który założy każdy.
2
Termin „jutro”Pośpiech ma odebrać czas na sprawdzenie. Sprawy sądowe mają znak sprawy i wyznaczony termin.
3
Prośba o odpowiedź na „nowy, prywatny” adresDokumentacja dziecka ma iść do instytucji, a nie do skrzynki, którą zakłada się w minutę.
4
Skan opinii i notatek z terapiiNotatki z terapii nie są dokumentem do wydawania na prośbę z zewnątrz.
5
Prośba o ocenę rodzicaSpecjalista opisuje funkcjonowanie dziecka, a nie ocenia kompetencji rodzicielskich.
6
Zakaz informowania rodzicówProśba o ukrycie sprawy przed rodzicami to sygnał oszustwa albo próby wykorzystania placówki w sporze.

Jak to zrobić

Kanał	Co robisz	Na co uważasz
E-mail z prośbą o dokumentację lub opinię	1. Nie odpowiadaj i nie otwieraj załączników. 2. Przekaż wiadomość do sekretariatu i dyrektora. Prawdziwe wystąpienie przychodzi pismem, e-Doręczeniem lub przez ePUAP. 3. Zgłoś wiadomość: bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów.	Odpowiedź w tym samym e-mailu da oszust i potwierdzi, że adres działa.
Ta sama prośba przez telefon	1. Powiedz: „Proszę o wystąpienie na piśmie do dyrektora”. 2. Zapisz godzinę i numer.	Prawdziwy kurator lub sąd zna tryb pisemny i go nie kwestionuje.
Ta sama prośba od rodzica „w imieniu sądu”	1. Poproś o pismo. 2. Przekaż sprawę dyrektorowi.	Rodzic nie jest pośrednikiem sądu w sprawie, w której jest stroną.

Przykład: gotowe zdanie

„Informacji o dziecku udziela placówka na piśmie. Proszę o wystąpienie do dyrektora, przygotuję część merytoryczną.”

Gdy masz wątpliwość

Odpowiedź już wyszła albo dokumentacja już poszła? Informujesz od razu dyrektora i zgłaszasz zdarzenie pod numer bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów. Opisujesz, co wysłano i do kogo (moduł 6).

2.3Fałszywe pismo i „aktualizacja” systemu

Druga postać tej samej sztuczki to „pismo” w załączniku z adresu, którego nie znasz, albo „komunikat o aktualizacji modułu pomocy w dzienniku”. Link prowadzi na stronę, która wygląda jak prawdziwa, ale zapisuje twoje hasło, a załącznik może zawierać program szyfrujący pliki.

Sygnał	Jak wygląda	Co robisz
Adres nadawcy bez nazwy instytucji lub z literówką	sad-rejonowy@poczta-przyklad.example	Patrzysz na część po znaku „@”. Nie klikasz.
Pismo w e-mailu zamiast pisma urzędowego	PDF z „wezwaniem” bez znaku sprawy	Nie otwierasz. Pytasz sekretariat, czy takie pismo wpłynęło.
Link do logowania w module pomocy	„Zaloguj się, bo konto wygaśnie”	Wchodzisz do systemu z własnej zakładki.
Termin „do jutra” i groźba	„Brak odpowiedzi to utrudnianie postępowania”	Nie reagujesz na nacisk. Zgłaszasz wiadomość.
Załącznik .zip lub plik z makrem	„Wzór oświadczenia w załączniku”	Nie otwierasz. Wiadomość zostaje jako ślad.

Tabela 7. Pięć sygnałów fałszywego pisma i fałszywej aktualizacji.

Jak to zrobić

Kanał	Co robisz	Na co uważasz
Pismo w e-mailu z nieznanego adresu	1. Nie otwieraj załącznika. 2. Przekaż wiadomość do sekretariatu. 3. Sekretariat sprawdza telefonicznie na numer z oficjalnej strony instytucji.	Prawdziwe wystąpienie jest rejestrowane w sekretariacie.
Komunikat o aktualizacji konta	1. Nie klikaj w link. 2. Otwórz system z własnej zakładki i sprawdź, czy tam jest komunikat. 3. Jeśli nie ma, zgłoś: bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów.	Hasło wpisane na fałszywej stronie jest stracone.

Moduł 2 · Zagrożenia cyfrowe w mojej pracy

Moduł 2 · ciąg dalszy

2.4Telefon „z ośrodka pomocy”, policji, sądu

Telefon bywa groźniejszy niż e-mail, bo rozmówca ma głos, ton i presję czasu. Zwykle słyszysz: „to tylko krótka informacja”, „sprawa jest pilna”, „pismo i tak przyjdzie za tydzień”. Informacja udzielona ustnie nie zostawia śladu, a później pojawia się w aktach sprawy, bez wiedzy, na jakiej podstawie ją przekazano.

Argument rozmówcy	Co za nim stoi	Twoja odpowiedź
„To tylko krótka informacja.”	Krótka informacja o dziecku jest informacją o dziecku.	„Proszę o wystąpienie na piśmie do dyrektora.”
„Pismo przyjdzie za tydzień, ale potrzebuję już dziś.”	Presja czasu, żeby pominąć tryb pisemny.	„Jeśli sprawa jest pilna, dyrektor odpowie na piśmie szybciej.”
„Dziecko może być w niebezpieczeństwie.”	Najsilniejszy argument, używany także przez oszustów.	Zagrożenie życia zgłasza się pod 112. Dla informacji o dziecku dalej obowiązuje pismo.
„Pani kolega z poradni już mi to powiedział.”	Wywieranie presji przez podanie rzekomego precedensu.	„Nie mam o tym wiedzy. Proszę o pismo.”

Tabela 8. Cztery argumenty rozmówcy przez telefon i odpowiedzi, które kończą rozmowę uprzejmie.

Zasada

Na telefon z instytucji odpowiadasz jednym zdaniem o piśmie do dyrektora, niczego nie potwierdzając. Dlaczego: tylko pismo ma podstawę i zostawia ślad, a telefon nie pozwala sprawdzić, kto dzwoni.

Jak to zrobić

Kanał	Co robisz	Na co uważasz
Telefon do gabinetu	1. Powiedz: „Informacji o dziecku udziela placówka na piśmie. Proszę o wniosek do dyrektora”. 2. Nie potwierdzaj, że dziecko jest uczniem ani że jest objęte pomocą. 3. Zapisz godzinę, numer i nazwę instytucji, którą podał rozmówca. 4. Powiadom dyrektora.	Dyrektor odpowiada za odpowiedź placówki wobec instytucji.
Telefon na komórkę służbową	1. To samo zdanie. Nie przechodź na inny temat. 2. Jeśli rozmówca nalega, zakończ rozmowę uprzejmie.	Nalegania są sygnałem same w sobie.
Pytanie osoby trzeciej (dziadkowie, nowy partner, opiekun faktyczny)	1. Wskaż rodzica jako osobę uprawnioną. 2. Zaproponuj przekazanie wiadomości rodzicowi.	Prawo do informacji ma rodzic, a nie osoba, która często opiekuje się dzieckiem.

2.5Podpowiedź adresata i błędna wysyłka

Nie każde zagrożenie przychodzi z zewnątrz. Najczęstszy wyciek z gabinetu to opinia wysłana nie do tej osoby: program pocztowy podpowiada adres po dwóch literach i wybierasz nauczyciela o podobnym nazwisku. Skutek jest ten sam, co przy ataku, a nawet gorszy, bo wiadomość trafiła do człowieka, który zna dziecko.

Błąd	Jak powstaje	Zabezpieczenie
Zły adresat z podpowiedzi	program uzupełnia adres po dwóch literach	Wyłączasz podpowiedzi adresatów. Przed wysyłką czytasz cały adres.
Zły załącznik	pliki o podobnych nazwach (opinia, opinia2)	Otwierasz załącznik przed wysyłką. Nazwa pliku nie zawiera nazwiska dziecka.
Wiadomość do wielu osób w polu „Do”	wszyscy widzą adresy i temat	Do zespołu nie wysyłasz opinii. Przekazujesz kartę zaleceń.
Adres podany ustnie przy okienku	rodzic dyktuje adres „po drodze”	Wysyłasz tylko na adres z dokumentacji sprawy. Zmianę adresu odnotowujesz, zanim wyślesz.

Tabela 9. Cztery typowe błędy wysyłki i ich zabezpieczenia.

Jak to zrobić

Kanał	Co robisz	Na co uważasz
Wysyłka dokumentu pocztą elektroniczną (gdy placówka na to pozwala)	1. Sprawdź adresata w dokumentacji sprawy. 2. Zabezpiecz załącznik hasłem. 3. Hasło przekaż innym kanałem niż wiadomość (np. telefonem).	Hasło w tej samej wiadomości nie chroni niczego.
Wysyłka papierowa	1. Przygotuj dokument do wysłania za potwierdzeniem odbioru. 2. Sprawdź adres z dokumentacji, nie z pamięci.	Papier jest zwykle bezpieczniejszy niż e-mail, gdy trzeba doręczyć dokument o zdrowiu.

Zasada

Adres bierzesz z dokumentacji sprawy, a przed wysłaniem czytasz go w całości. Dlaczego: zła litera w adresie oznacza, że opinia dziecka trafia do obcego człowieka i nie wraca.

Jeśli wiadomość trafiła już do złej osoby

Nie usuwasz wiadomości. Nie prosisz odbiorcy prywatnie o „zapomnienie sprawy”. Zgłaszasz od razu pod numer bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów. Prośbę o trwałe usunięcie i potwierdzenie kieruje dyrektor.

Moduł 2 · Zagrożenia cyfrowe w mojej pracy

Moduł 2 · ciąg dalszy

2.6Prywatny komunikator, SMS i grupa rodziców

Najłatwiej zepsuć bezpieczeństwo własnym telefonem. Rodzic pisze „tylko w pilnej sprawie”, więc odpowiadasz na komunikatorze. Wiadomość z nazwiskiem dziecka i informacją o terapii to udostępnienie danych podmiotowi, z którym placówka nie ma żadnej umowy.

Kanał do stosowania	Kanał do wyłączenia	Dlaczego
dziennik elektroniczny placówki	prywatny komunikator	Placówka nie ma umowy z dostawcą komunikatora i nie kontroluje treści.
poczta służbowa placówki	prywatna skrzynka pocztowa	Wiadomość zostaje na koncie, którego nie obejmuje żaden nadzór.
telefon służbowy gabinetu	SMS z prywatnego telefonu	Numer, treść i kopia zapasowa są poza kontrolą placówki.
platforma wideo wskazana przez placówkę	platforma wideo z prywatnego konta	Placówka nie widzi, kto ma dostęp do nagrań i zapisów.
dokument papierowy za potwierdzeniem odbioru	grupa rodziców na czacie	Grupa zawiera kilkadziesiąt osób, które widzą nazwisko dziecka.

Tabela 10. Kanały, którymi wolno rozmawiać o uczniach, i kanały do wyłączenia.

Zasada

Kryterium wyboru kanału nie jest wygoda ani popularność, tylko to, czy placówka ma z jego dostawcą umowę i kontrolę nad treścią. Dlaczego: tylko wtedy placówka może ustalić zakres zdarzenia i usunąć dane.

Jak to zrobić

Kanał	Co robisz	Na co uważasz
Rodzic pisze na prywatny komunikator	1. Nie odpowiadaj treścią. 2. Napisz: „Proszę o kontakt przez dziennik albo telefon gabinetu”. 3. Zapisz fakt kontaktu w dokumentacji.	Odpowiedź treściowa przenosi rozmowę o dziecku do kanału bez umowy.
Rodzic dzwoni na prywatny numer	1. Nie podawaj informacji. 2. Poproś o kontakt w godzinach pracy gabinetu.	Numer prywatny nie ma śladu w dokumentacji.
Grupa rodziców prosi o informację o dziecku na czacie	1. Nie wypowiadaj się w grupie. 2. Napisz do rodzica osobiście przez dziennik.	Wiadomość w grupie widzi każdy jej członek.

2.7Zdjęcie arkusza i notatek prywatnym telefonem

Fotografowanie arkuszy badań, protokołów i notatek prywatnym telefonem wydaje się niewinne: „żeby dokończyć opis w domu”. Zdjęcie trafia jednak do galerii i do kopii zapasowej w chmurze operatora. To kopia poza kontrolą placówki z nazwiskiem dziecka i wynikiem badania. Kopia jest zdarzeniem do zgłoszenia, nawet jeśli nikt jej nie widział.

Jak to zrobić

Kanał	Co robisz	Na co uważasz
Chcesz dokończyć opis wieczorem	1. Zostań w placówce albo skorzystaj z dostępu do systemu placówki przez wskazane połączenie. 2. Nie zapisuj plików lokalnie i nie wysyłaj ich na prywatną pocztę.	Zakaz bez alternatywy jest nieskuteczny. Kanał wskazuje placówka.
Zdjęcie już powstało	1. Nie usuwaj samodzielnie, zanim zgłosisz. 2. Zgłoś pod numer bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów i opisz zakres (czyje dane, ile arkuszy). 3. Wskazówkę, co usunąć i skąd (także z kopii w chmurze), da informatyk lub pomoc techniczna jednostki.	Bez zgłoszenia placówka nie wie, że kopia istnieje.

Zasada

Dokumentacji pomocy nie fotografujesz prywatnym telefonem i nie wynosisz z placówki poza wskazanym kanałem. Dlaczego: kopia poza kontrolą placówki nie da się cofnąć ani rozliczyć.

2.8Prywatna chmura, poczta i praca po godzinach

Praca zdalna nad opisami i wielospecjalistycznymi ocenami bywa realną potrzebą. Rozwiązaniem nie jest zakaz, tylko kanał. Prywatny dysk w chmurze, prywatna poczta i laptop domowy to miejsca, w których dokumentacja o zdrowiu dziecka zostaje na lata.

Jak to zrobić

Kanał	Co robisz	Na co uważasz
Praca nad opisem w domu	1. Użyj komputera placówki albo komputera prywatnego tylko przez wskazane połączenie. 2. Nie zapisuj plików lokalnie, nie wysyłaj ich na prywatną pocztę. 3. Zablokuj ekran, gdy ktoś wchodzi do pokoju.	Domownik przy ekranie to nieupoważniony czytelnik.
Dokumentacja papierowa „do dokończenia w domu”	1. Nie zabieraj. Dokończ w placówce. 2. Jeśli dyrektor wyraził zgodę, odnotuj wyniesienie i zwróć następnego dnia.	Teczka zgubiona w autobusie to naruszenie danych szczególnych.

Zasady pracy poza placówką

Ustala je dyrektor w dokumencie polityka bezpieczeństwa informacji. Gdy ich nie ma, pracujesz w placówce.

Moduł 2 · Zagrożenia cyfrowe w mojej pracy

Moduł 2 · ciąg dalszy

2.9Czat AI: opinie, notatki, diagnozy

Czat AI kusi zwłaszcza specjalistę: opinie i oceny są długie, a czas krótki. Wszystko, co wkleisz, trafia do zewnętrznego dostawcy, z którym placówka nie ma umowy powierzenia. Odpowiedź czatu może też zawierać błędy, więc to ty odpowiadasz za treść opinii, a nie program.

Co chcesz wkleić do czatu AI	Czy wolno	Dlaczego
pytanie ogólne o metodę pracy (bez opisu dziecka)	tak	Nie zawiera danych osobowych.
własny szablon opinii z pustymi polami	tak	Szablon nie wskazuje dziecka.
fragment notatki z terapii bez nazwiska	nie	Opis przypadku sam może wskazać dziecko, zwłaszcza w małej szkole.
opis sytuacji z inicjałami i klasą	nie	Inicjały i klasa wystarczą, żeby rozpoznać dziecko.
wyniki badania lub fragment opinii poradni	nie	To dane o zdrowiu, które nie mogą opuścić placówki.
prośba „napisz opinię na podstawie tych notatek”	nie	Notatki trafiają do zewnętrznego dostawcy.

Tabela 11. Co wolno, a czego nie wolno wkleić do czatu AI.

Zasada

Danych o dziecku, nawet bez nazwiska, nie wklejasz do czatu AI. Dlaczego: dane szczególne opuszczają placówkę i nie da się ich odzyskać.

Jak to zrobić

Kanał	Co robisz	Na co uważasz
Potrzebujesz pomocy w napisaniu opinii	1. Napisz opinię samodzielnie, korzystając z szablonu placówki. 2. Pytania o metodę lub styl zadaj bez danych dziecka. 3. Jeśli placówka wskazała narzędzie AI w polityka bezpieczeństwa informacji, stosuj je wyłącznie według jej zasad.	Zgoda na narzędzie wskazane przez placówkę dotyczy tego narzędzia.
Notatka już trafiła do czatu	1. Zgłoś od razu pod numer bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów. 2. Opisz, co wklejono (ile danych, czyich).	Kopia u dostawcy to zdarzenie, które placówka musi ocenić.

2.10Teleporada i platformy wideo

Teleporada wymaga trzech rzeczy naraz: kanału wskazanego przez placówkę, pomieszczenia, w którym nikt inny nie słyszy rozmowy, oraz urządzenia z blokadą ekranu. Nagrywanie spotkania wymaga odrębnej podstawy i zwykle nie jest potrzebne.

Jak to zrobić

Kanał	Co robisz	Na co uważasz
Początek teleporady	1. Zapytaj: „Czy ktoś jeszcze jest w pomieszczeniu?”. 2. Powiedz: „U mnie nikogo nie ma i rozmowy nie nagrywam”. 3. Poproś o tę samą informację o nagrywaniu od rozmówcy.	To zdejmuje najczęstszy problem: obecność osób, o których druga strona nie wie.
Udostępnianie ekranu	1. Udostępniaj konkretne okno, a nie cały ekran. 2. Przed udostępnieniem zamknij inne dokumenty i powiadomienia.	W całym ekranie widać kalendarz i inne sprawy.
Prośba rodzica o nagranie rozmowy	1. Nie nagrywaj i nie wyrażaj zgody samodzielnie. 2. Skieruj prośbę do dyrektora.	Nagranie obejmuje także ciebie i ujawnia treść narzędzia.

2.11Kod SMS, hasło, okup i szafa z dokumentacją

Twoje konto w dzienniku i w module pomocy to jedno z nielicznych kont w placówce z dostępem do danych o zdrowiu uczniów. Kod z SMS-a jest hasłem jednorazowym do tego konta i nie należy do nikogo poza tobą. Okup (program szyfrujący pliki) grozi także dokumentacji papierowej, bo skany i spisy treści są w komputerze.

Jak to zrobić

Kanał	Co robisz	Na co uważasz
Ktoś prosi o kod z SMS-a	1. Powiedz: „Kodów nie podaję nikomu”. 2. Zakończ rozmowę. 3. Zgłoś próbę: bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów.	Prawdziwy serwis nie prosi o kod.
Na ekranie komunikat o okupie	1. Odłącz kabel sieciowy lub Wi-Fi. 2. Nie wyłączaj komputera i nie klikaj w komunikat. 3. Zgłoś: bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów oraz informatyk lub pomoc techniczna jednostki.	Włączony komputer zachowuje ślady, które potrzebne są do odtworzenia zakresu.

Telefon „z ośrodka pomocy”: „pismo przyjdzie za tydzień, powiedz teraz”. Co mówisz?„Proszę o wystąpienie na piśmie do dyrektora, przygotujemy odpowiedź.”

Pytanie w pokoju nauczycielskim: „co jest w orzeczeniu Kuby?”. Co odpowiadasz?„Zalecenia do pracy przekażę na piśmie, będzie je Pani miała w karcie dostosowań.”

Czy zdanie „on jest z grupy z orzeczeniami” to dana szczególna?Tak. Ujawnia fakt posiadania orzeczenia, choć nie pada żadna diagnoza.

Matka: „ojciec nie może nic wiedzieć”, a w dokumentacji brak orzeczenia sądu. Co robisz?Drugi rodzic ma prawa, dopóki sąd ich nie ograniczy. Prośbę kierujesz do dyrektora.

E-mail „z sądu” z linkiem do przesłania dokumentacji. Co robisz?Nie klikasz. Wystąpienie ma przyjść pismem do sekretariatu. Wiadomość zgłaszasz.

Skąd bierzesz numer, pod który oddzwaniasz?Z akt, z wykazu lub z oficjalnej strony instytucji. Nigdy z wiadomości.

Czy wkleisz notatkę z terapii do czatu AI, jeśli usuniesz nazwisko?Nie. Opis przypadku sam może wskazać dziecko.

Kod z SMS-a „z serwisu dziennika”. Co mówisz?Kodów nie podaję nikomu. Kończę rozmowę i zgłaszam próbę.

Czy wolno sfotografować arkusz badania prywatnym telefonem?Nie. Kopia poza kontrolą placówki to zdarzenie do zgłoszenia.

Opinia poszła do nauczyciela o podobnym nazwisku. Pierwszy krok?Nie usuwasz wiadomości. Zgłaszasz od razu i opisujesz zakres.

Rodzic prosi o „opinię o ojcu” do sądu. Co opisujesz?Funkcjonowanie dziecka w placówce: fakty, daty, obserwacje. Nie oceniasz rodzica.

Gdzie w pracy zdalnej zapisujesz opis wyników?W systemie placówki, przez wskazane połączenie. Nie na prywatnym dysku ani poczcie.

Co mówisz na początku teleporady?„Czy ktoś jeszcze jest w pomieszczeniu? U mnie nikogo nie ma i rozmowy nie nagrywam.”

Kto dostaje kartę zaleceń i dostosowań?Nauczyciele uczący, imiennie i na piśmie, bez diagnozy i bez wywiadu.

Nie wiem, czy wiadomość jest prawdziwa. Co robisz?Zgłaszasz. Lepiej zgłosić zbędnie niż przemilczeć raz.

Moje notatki z tematu · moduł 2

Którą z tych sztuczek znam z własnego gabinetu?
Jakie jedno zdanie o piśmie do dyrektora wyuczę się na pamięć?

Krok 2 · Zrozum

Zagrożenia cyfrowe w gabinecie: wiadomości, pisma, komunikatory, teleporada

Poradnik pokazuje tabele sztuczek. Tutaj zobaczysz, jak reagujesz w każdym kanale i dlaczego. Wszystko, o co zapyta quiz po tej lekcji, jest wyjaśnione poniżej.

ADrugi kanał

Większość ataków ma te same kroki: kontakt, nacisk, prośba, skutek. Atakujący chcą pieniędzy, danych i dostępu. Dane szczególne są dla nich najcenniejsze, bo można nimi szantażować.

Zasada

Prośbę o kliknięcie, dane, kod lub dokumentację sprawdzasz drugim kanałem.

Drugi kanał to niezależny sposób potwierdzenia: dzwonisz do nadawcy na numer, który znasz. Numer bierzesz z akt, z wykazu albo z oficjalnej strony, nigdy z wiadomości ani z wyświetlacza.

Skąd numer	Czy można mu ufać	Dlaczego
z akt, wykazu lub karty stanowiskowej	tak	Zapisano go, zanim ktoś próbował oszukać.
z oficjalnej strony instytucji	tak	Stronę znasz albo wpisujesz samodzielnie.
z wiadomości lub podpisu w e-mailu	nie	Oszust sam wpisał ten numer.
z wyświetlacza telefonu	nie	Numer można podrobić.

Dlaczego

Oszust kontroluje wiadomość, ale nie kontroluje numeru, który znasz.

BE-mail i pismo „z instytucji”

Fałszywa wiadomość „od kuratora”, „z sądu” albo „z ośrodka” prosi o opinię o dziecku, o kliknięcie w link lub o wypełnienie formularza. Sygnały są zawsze podobne.

Sygnał	Przykład	Co robisz
adres podobny, ale nie ten sam	kurator@sad-przyklad.example	Porównujesz z wykazem, nie z podpisem.
pośpiech lub groźba	„odpowiedz w 24 godziny, inaczej grzywna”	Nic nie robisz do czasu rozmowy.
link do logowania lub pliku	„pobierz formularz”	Wchodzisz do systemu z własnej zakładki.
kod QR na piśmie z groźbą kary	naklejka na kopercie	Oddajesz dyrektorowi i mówisz, skąd jest.

Jak to zrobić krok po kroku — e-mail „od kuratora” z prośbą o opinię

Nie klikaj i nie odpowiadaj. Odpowiedź trafi do oszusta.
Zadzwoń na numer z wykazu. Rozmowa rozstrzyga w minutę.
Zgłoś wiadomość. Wiadomość zostaje jako ślad.

Dlaczego

Prawdziwy kurator pisze pismem przez dyrektora, a nie e-mailem z linkiem.

CPodpowiedź adresata i komunikatory

Poczta podpowiada adresy po kilku literach. Opinia wysłana do nauczyciela o podobnym nazwisku to najczęstszy wyciek w tej roli. Komunikator prywatny nie jest systemem placówki.

Jak to zrobić krok po kroku — wysyłasz opinię lub inny dokument e-mailem

Przeczytaj adres w całości. Podpowiedź nie dowodzi, że to właściwa osoba.
Zabezpiecz załącznik hasłem. Hasło przekaż innym kanałem niż wiadomość.
Wyślij. Dopiero po sprawdzeniu adresu.

Robisz

czytasz adres w całości — podpowiedź bywa myląca
rodzica odsyłasz do dziennika lub adresu placówki — tam jest ślad i uwierzytelnienie

Nie robisz

nie piszesz o dziecku w prywatnym komunikatorze — wiadomość zostaje poza kontrolą placówki
nie wysyłasz opinii bez hasła — błędny adres ujawnia dane zdrowotne

Dlaczego

Wiadomość raz wysłana nie wraca, a odbiorca bywa przypadkowy.

DZdjęcie arkusza, chmura i czat AI

Zdjęcie arkusza telefonem trafia także do kopii w chmurze. Dokument w prywatnej chmurze jest poza kontrolą placówki. Opis dziecka wklejony do czatu AI opuszcza placówkę, nawet bez nazwiska, bo sytuacja pozwala rozpoznać dziecko.

Zapamiętaj

Danych dzieci nie fotografujesz prywatnym telefonem, nie zapisujesz w prywatnej chmurze i nie wklejasz do czatu AI.

Dlaczego

Nie wiesz, gdzie kopia trafia i kto ma do niej dostęp. Placówka nie może jej usunąć.

ETeleporada i praca zdalna

Rozmowa online ma te same zasady co rozmowa w gabinecie, z jedną różnicą: nie widzisz, kto jest w pomieszczeniu po drugiej stronie.

Jak to zrobić krok po kroku — teleporada

Użyj konta służbowego. Platforma wskazana przez placówkę.
Zapytaj, czy ktoś jeszcze jest w pomieszczeniu. „U mnie nikogo nie ma i rozmowy nie nagrywam.”
Zapisz notatkę w systemie placówki. Tego samego dnia, bez plików na prywatnym dysku.

Dlaczego

Osoba trzecia słyszy całą rozmowę, a nagranie zostaje u kogoś, kogo nie znasz.

FKod, hasło i okup

Kod z SMS-a jest hasłem jednorazowym do twojego konta. Serwis nigdy o niego nie prosi. Kod, którego nie zamawiasz, oznacza próbę wejścia na twoje konto. Żądanie okupu na ekranie wymaga szybkiej, spokojnej reakcji.

Jak to zrobić krok po kroku — żądanie okupu na ekranie

Odłącz kabel sieciowy lub Wi-Fi. Zatrzymujesz rozprzestrzenianie.
Nie wyłączaj komputera. Włączony zachowuje ślady.
Zgłoś. bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów oraz informatyk lub pomoc techniczna jednostki.

Dlaczego

Pierwsze minuty decydują, czy szyfrowanie obejmie sieć placówki.

Krok 3 · Ćwicz

Sprawdź, czy już wiesz

Ćwiczenie 1. Skąd bierzesz numer, pod który dzwonisz, żeby sprawdzić podejrzaną prośbę?

Z wiadomości lub podpisu w e-mailu

Z akt, wykazu lub oficjalnej strony

Z wyświetlacza telefonu

Ćwiczenie 2. Zaznacz sygnały fałszywego e-maila „od kuratora”.

Adres z obcej domeny, pilny termin 24 godzin, podpis z numerem telefonu z wykazu, link „pobierz formularz”.

Ćwiczenie 3. Uzupełnij zdania.

Kodów nie podaję …. Przed wysłaniem czytam adres w …. Przy okupie … sieć, ale komputera nie wyłączam.

Ćwiczenie 4. Czy to wolno?Przy każdej pozycji wybierz jedną odpowiedź.

Teleporada z konta służbowego

Zdjęcie arkusza prywatnym telefonem

Opis dziecka w czacie AI

Ćwiczenie 5. Ktoś dzwoni „z serwisu” i prosi o kod z SMS-a. Napisz, co powiesz.

„Kodów nie podaję nikomu.” — kod jest hasłem do mojego konta, a serwis nigdy o niego nie prosi.