Krok 2 · Zrozum
Fałszywe faktury, oferty i telefony „od dyrektora”
Oszuści lubią zamówienia: jest pośpiech, pieniądze i setki wiadomości. Wystarczy jedna sfałszowana faktura wśród prawdziwych. Tutaj zobaczysz, po czym ją poznasz i co robisz zamiast płacić.
AZmiana numeru konta — pięć sygnałów fałszywej faktury
Wiadomość wygląda jak od stałego dostawcy: „zmieniliśmy bank, zapłać na nowy rachunek”. Prawdziwy dostawca potwierdza zmianę konta także inną drogą.
| Sygnał | Co widzisz | Dlaczego to ważne |
|---|
| Adres podobny, ale nie ten sam | Domena różni się jedną literą od tej z umowy | Oszust rejestruje adres „prawie taki sam” |
| Pośpiech | „Płatność dziś” | Presja ma wyłączyć sprawdzanie |
| Nowy numer konta w treści | Zmiana rachunku w zwykłym mailu | To najgroźniejszy sygnał — tak wyłudza się przelewy |
| Link „zobacz fakturę online” | Faktura nie przyszła jak zawsze | Link prowadzi na obcą stronę |
| Niespodziewany załącznik | Plik .zip zamiast zwykłego PDF | W archiwum można ukryć złośliwy program |
Pamiętaj: nowy numer konta, pośpiech i link „zobacz fakturę online” to klasyczny zestaw fałszywej faktury. Każdy z tych sygnałów osobno wystarczy, by się zatrzymać.
Zasada
Zmianę numeru konta zawsze potwierdzasz telefonem na numer z umowy. Dlaczego: przelew na zły rachunek rzadko da się cofnąć, a numer z wiadomości może należeć do oszusta.
Jak potwierdzić zmianę numeru konta — krok po kroku
- Nie płać i nie odpisuj na wiadomość — odpowiedź trafia do oszusta i potwierdza mu, że adres działa.
- Znajdź telefon dostawcy w umowie albo w swoim systemie, nie w mailu — numer z wiadomości prowadzi do oszusta.
- Zadzwoń i zapytaj, czy zmieniali bank — prawdziwy dostawca potwierdzi i poda dane tą drogą.
- Poinformuj osobę odpowiedzialną za płatności — ona musi wiedzieć, że ktoś próbował zmiany; przy fałszywej prośbie ostrzeże innych.
- Zapisz datę i z kim rozmawiałeś — to ślad na wypadek sporu lub zgłoszenia.
BOferta z zarażonym plikiem i fałszywy link
„Oferta” prosi o włączenie makr, żeby zobaczyć ceny. Makra to małe programy w pliku biurowym — oszuści ukrywają w nich złośliwy kod. Prawdziwa oferta ich nie potrzebuje.
| Sygnał fałszywej oferty | Dlaczego to sygnał |
|---|
| Nieznany adres nadawcy | Nie masz z tą firmą umowy ani historii |
| „Tylko do jutra” — presja czasu | Presja ma wyłączyć sprawdzanie |
| Prośba o włączenie makr | Makra mogą uruchomić złośliwy program |
| Prośba o login do systemu zamówień | Żadna firma nie potrzebuje Twojego loginu, by przygotować ofertę |
| Brak danych firmy | Nie masz kogo sprawdzić |
Pełne dane firmy w stopce i godzina wysłania niczego nie dowodzą — oszustwo poznajesz po sygnałach, nie po wyglądzie wiadomości.
Robisz
- nie otwierasz pliku i zgłaszasz wiadomość do bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów — ostrzeżesz innych, zanim ktoś kliknie
- przy niespodziewanym linku „zobacz fakturę online” sprawdzasz fakturę w systemie albo dzwonisz do dostawcy — tak jak zawsze dostawałeś faktury
Nie robisz
- nie włączasz makr „żeby zobaczyć ceny” — to sposób na uruchomienie złośliwego programu
- nie klikasz w link, gdy faktury się nie spodziewałeś — link z nieoczekiwanej wiadomości może prowadzić na fałszywą stronę
- nie przesyłasz podejrzanej oferty koledze „do oceny” — kolega może kliknąć
CTelefon „od dyrektora” i głos, który da się podrobić
Dzwoni numer podobny do telefonu dyrektora. Głos brzmi znajomo: „Jestem na wyjeździe. Zamów dziś sprzęt i zapłać z góry na to konto. Nikomu nie mów”. Głos da się dziś podrobić programem, więc sam głos niczego nie dowodzi.
Robisz
- kończysz rozmowę i oddzwaniasz na numer dyrektora, który znasz — sprawdzasz prośbę innym kanałem
- zgłaszasz próbę wyłudzenia — to samo może spotkać kolegów
Nie robisz
- nie robisz zamówienia ani przelewu podczas tej rozmowy — pośpiech i prośba o ciszę to sygnały oszusta
- nie ufasz numerowi na wyświetlaczu — numer też da się podrobić
Zapamiętaj
Pośpiech, płatność z góry i prośba o ciszę to trzy sygnały oszusta. Dlaczego: im bardziej cię pogania, tym mniej czasu masz na sprawdzenie — i o to mu chodzi.
DDarmowe narzędzia, czaty AI i dostęp zdalny
Darmowe narzędzie często „płaci się danymi”. Zanim wgrasz do niego listę osób, musi być ocena dostawcy i umowa.
Robisz
- do ankiet, podpisów i porównywania ofert używasz tylko narzędzi ocenionych przez jednostkę — ktoś sprawdził, gdzie leżą dane
- prośbę o dostęp zdalny dostawcy kierujesz do informatyk lub pomoc techniczna jednostki — dostęp nadaje tylko on, na czas zadania i z zapisem
Nie robisz
- nie wklejasz umów, ofert i list kontrahentów do publicznego czatu AI — wklejony tekst trafia do zewnętrznej firmy i nie da się go wycofać
- nie instalujesz programu do pomocy zdalnej na prośbę dostawcy — dostawca zobaczy wtedy wszystko, co Ty
- nie podajesz dostawcy haseł — to klucz do całego systemu
Krok 3 · Ćwicz
Sprawdź, czy już wiesz
Ćwiczenie 1. Stały dostawca pisze, że zmienił bank, a adres nadawcy wygląda jak zawsze. Co robisz?
Płacę na nowy numer, bo adres się zgadza.
Dzwonię na numer z umowy i pytam o zmianę.
Odpisuję na maila z pytaniem, czy to prawda.
Ćwiczenie 2. Opis dnia pracownika zamówień. Kliknij błędy.
Rano nie otworzyłem pliku z „ofertą”, który prosił o makra, i zgłosiłem wiadomość. Po telefonie „dyrektora” od razu zamówiłem sprzęt, bo poznałem jego głos. Do porównania ofert wkleiłem całe umowy do publicznego czatu AI. Zmianę konta dostawcy potwierdziłem telefonem na numer z umowy.
Ćwiczenie 3. Czy to jest sygnał oszustwa?Przy każdej informacji wybierz jedną odpowiedź.
Prośba o login do systemu zamówień
Oferta ważna „tylko do jutra”
Pełne dane firmy w stopce maila
Godzina wysłania wiadomości
Prośba o włączenie makr
Ćwiczenie 4. Ułóż kroki po wiadomości o zmianie numeru konta dostawcy.Klikaj kolejno.
- Dzwonisz i pytasz o zmianę
- Nie płacisz i nie odpisujesz
- Informujesz osobę odpowiedzialną za płatności
- Znajdujesz telefon dostawcy w umowie
Ćwiczenie 5. Przed zapłatą faktury ze zmienionym kontem sprawdzam:
- Czy adres nadawcy jest dokładnie taki jak w umowie.
- Czy zmianę konta potwierdziłem telefonem na numer z umowy.
- Czy osoba odpowiedzialna za płatności o tym wie.
