Zagrożenia cyfrowe na stanowisku
Na stanowisku publicznym czyhają dwa zagrożenia: ślady po obcych ludziach i oszuści, którzy chcą użyć ciebie. Sprawdzasz stanowisko po każdym mieszkańcu i nie ufasz prośbom, które przychodzą z pośpiechem.
2.1Ślady po poprzednim użytkowniku
Komputer pamięta więcej niż ludzie. Nawet gdy mieszkaniec kliknie „zamknij”, na stanowisku może zostać wiele rzeczy. Następna osoba może je zobaczyć, a ty nie wiesz, kto to będzie.
| Ślad | Co zostaje | Co robisz |
|---|---|---|
| Otwarta sesja | konto poczty, banku lub urzędu nadal zalogowane | Wylogowujesz konto, a potem zamykasz okno przeglądarki. |
| Pobrane pliki | skany, wnioski i zdjęcia w folderze pobranych i na pulpicie | Usuwasz je i opróżniasz kosz. |
| Zapamiętane hasła | przeglądarka podpowiada login i hasło | Sprawdzasz zapisane hasła i usuwasz je. |
| Schowek i historia | skopiowany tekst i odwiedzone strony | Czyścisz historię i schowek albo kończysz sesję gościa, która robi to sama. |
| Nośnik i kartka | pendrive w porcie, kartka z hasłem przy monitorze | Odkładasz do zamkniętej szuflady z zapisem daty i godziny i zgłaszasz. |
Jak to zrobić: po każdym mieszkańcu
| Sytuacja | Co robisz | Na co uważasz |
|---|---|---|
| Mieszkaniec jeszcze stoi obok | 1. Prosisz, by sam się wylogował i zamknął okna. 2. Jeśli nie wie jak, prowadzisz rękę: „Proszę kliknąć tu”. 3. Razem sprawdzacie pobrane pliki i port. | Nie dotykasz jego telefonu ani nośnika bez jego zgody. |
| Mieszkaniec już wyszedł | 1. Wylogowujesz konto i zamykasz okna. 2. Usuwasz pobrane pliki i opróżniasz kosz. 3. Sprawdzasz zapisane hasła i historię. 4. Zapomniane rzeczy odkładasz do zamkniętej szuflady i zgłaszasz. | Treści konta nie czytasz i nie komentujesz. |
| Coś budzi wątpliwość: dziwny program lub obce urządzenie | 1. Niczego nie dotykasz i nie wyłączasz komputera. 2. Wstrzymujesz korzystanie ze stanowiska (kartka „nieczynne”). 3. Zgłaszasz pod numer bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów. | Dowodów nie usuwasz, nawet gdy chcesz „posprzątać”. |
Po każdym mieszkańcu sprawdzasz stanowisko od razu: sesję, pliki, hasła, historię i nośniki. Dlaczego: ślad zostawiony przez jednego mieszkańca jest dostępny dla następnego, a ty nie wiesz, kto nim będzie.
2.2Fałszywe urządzenia na stanowisku
Przestępcy czasem podłączają do komputera publicznego małe urządzenie, które zapisuje wszystko, co ktoś wpisze. Taki rejestrator klawiszy wygląda jak zwykła przejściówka USB. Bywa to też mała kamera albo nakładka na czytnik.
Na początku dnia i po przerwie oglądasz stanowisko. Zwracasz uwagę na rzeczy, których wczoraj nie było:
- przejściówka lub kostka między klawiaturą a komputerem
- nowy kabel albo skrzynka przyklejona pod blatem
- kamera lub lusterko skierowane na klawiaturę
- klawiatura inna niż poprzednio lub ze zmienionym kablem
- nakładka na czytnik kart albo port, który wygląda inaczej niż reszta
- wstrzymujesz korzystanie ze stanowiska i wieszasz kartkę „nieczynne”
- zapisujesz na kartce, co widzisz, gdzie i o której godzinie
- zgłaszasz pod numer bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów
- nie wyciągasz urządzenia i nie wyrzucasz go
- nie podłączasz go do swojego komputera, żeby sprawdzić, co to jest
- nie wyłączasz komputera i nie robisz zdjęcia ekranu telefonem
Nie jesteś pewien, czy przedmiot jest obcy? Zgłoś: bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów. Lepiej zgłosić niepotrzebnie niż za późno.
2.3Fałszywe strony i reklamy
Mieszkaniec często prosi: „Znajdź mi stronę urzędu” albo „stronę banku”. Oszuści kupują reklamy w wyszukiwarce. Reklama nad wynikami wygląda jak oficjalna strona, ale adres bywa inny o jedną literę. Mieszkaniec wpisze tam hasło i przekaże je przestępcom.
| Sygnał | Przykład | Co robisz |
|---|---|---|
| Reklama nad wynikami | dopisek „reklama” przy pierwszym wyniku | Nie klikasz. Otwierasz stronę z zakładki przygotowanej na stanowisku. |
| Dziwny adres | e-urzad-testowy-logowanie.example zamiast adresu ze strony jednostki | Zamykasz kartę i zaczynasz od zakładki. |
| Presja na stronie | okno „konto zablokowane, zaloguj się w 5 minut” | Zamykasz okno. Nie wpisujesz niczego. |
| Prośba o program | strona każe zainstalować „wtyczkę” lub „aktualizację” | Nie instalujesz. Zgłaszasz pod numer bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów. |
Strony usług publicznych i banków otwierasz z zakładki przygotowanej na stanowisku albo z adresu podanego przez jednostkę, nie z reklamy. Dlaczego: w reklamie oszust może podstawić stronę, która wygląda jak prawdziwa, a hasło wpisane na niej trafia do przestępców.
Nie ma zakładki do usługi, o którą pyta mieszkaniec? Zapytaj: informatyk lub pomoc techniczna jednostki.
2.4Telefon i e-mail „z pomocy technicznej”
Oszust dzwoni lub pisze: „Jesteśmy z pomocy technicznej. Mamy awarię. Zainstaluj program do zdalnej pomocy”. Taki program daje obcej osobie pełną kontrolę nad komputerem, a więc także nad kontami mieszkańców. Inny pomysł: „pracownik banku” prosi, byś poprosił klienta stojącego obok o kod z SMS-a.
Jak to zrobić: ktoś prosi o program, hasło lub kod
| Kanał | Co robisz | Na co uważasz |
|---|---|---|
| Telefon | 1. Nie instalujesz niczego i nie podajesz haseł. 2. Mówisz: „Oddzwonię na numer z umowy” i kończysz rozmowę. 3. Dzwonisz sam na numer pomocy IT: informatyk lub pomoc techniczna jednostki. | Numer na wyświetlaczu można podrobić. |
| 1. Nie klikasz linków i nie otwierasz załączników. 2. Nie odpowiadasz na wiadomość. 3. Sprawdzasz sprawę drugim kanałem, na przykład telefonem na numer z umowy. 4. Wiadomość zostawiasz w skrzynce i zgłaszasz pod numer bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów. | Adres nadawcy bywa podobny do prawdziwego. | |
| Osobiście: „serwisant” przy stanowisku | 1. Prosisz o okazanie dokumentu i nazwy firmy. 2. Pytasz kierownika lub pomoc IT, czy wizyta była zapowiedziana. 3. Do czasu odpowiedzi nie dajesz dostępu do sprzętu. | Strój i identyfikator można podrobić. |
| Pismo | 1. Prośbę o zmianę ustawień sieci lub haseł kierujesz do kierownika. 2. Wiadomość z pieczątką niczego sama nie potwierdza. | Pismo może być sfałszowane. |
| Portal lub komunikator | 1. Nie przyjmujesz poleceń od nieznanych kont. 2. Zgłaszasz wiadomość pod numer bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów. | Nazwa konta nie dowodzi, kto pisze. |
| Osoba trzecia: „pracownik banku” przez mieszkańca | 1. Nie prosisz mieszkańca o kod z SMS-a. 2. Mówisz mu: „Kod z SMS-a to klucz do konta. Nie podaje się go nikomu”. 3. Zgłaszasz próbę pod numer bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów. | Kod z SMS-a daje dostęp do pieniędzy. |
Zdalnej pomocy nie instalujesz na prośbę telefonu ani e-maila. Dlaczego: obca osoba dostaje wtedy cały komputer razem z hasłami wszystkich, którzy z niego korzystali.
2.5Czat AI i cudze dokumenty
Mieszkaniec prosi: „Wklej to pismo do czatu z AI, niech mi wyjaśni”. Czat AI to program, który pisze teksty na polecenie. Wklejony tekst trafia do zewnętrznej firmy. W piśmie są imię, adres, PESEL, czasem dane o zdrowiu.
- wyjaśniasz pismo własnymi słowami, jeśli to należy do twojego zadania
- odsyłasz do właściwego urzędu lub punktu informacji, gdy pismo jest trudne
- ostrzegasz mieszkańca, że wklejone pismo wychodzi poza jego komputer
- nie wklejasz pism mieszkańca do czatu AI
- nie wklejasz tam dokumentów jednostki
- nie robisz zdjęć pisma, żeby „opisać je programowi”
— Wklej mi to pismo do sztucznej inteligencji. — W pracy nie wklejam cudzych pism do takich programów. Mogę wskazać, gdzie dostanie pan pomoc w wyjaśnieniu pisma.
- Które miejsca na stanowisku zwykle pomijam po wyjściu mieszkańca?
- Komu powiem o zasadzie drugiego kanału?