Moduł 2 · Zagrożenia cyfrowe w skrócie

Moduł 2 · ok. 10 min

Zagrożenia cyfrowe w skrócie

Oszuści chcą się dostać do rejestru twoją kartą i twoim PIN-em. Dla każdego zagrożenia znasz zdanie do powiedzenia.

2.1E-mail „wygaśnięcie certyfikatu — pobierz nowy”

Oszust pisze: „Twój certyfikat wygasa dziś. Pobierz nowy i wpisz PIN”. Chce, żebyś zainstalował jego program albo podał PIN na obcej stronie. Taką wiadomość zobaczysz w symulacji 3.

1
Obca domena nadawcyPrawdziwy administrator rejestru pisze z własnej domeny.
2
Pośpiech i groźba blokadyTermin „2 godziny” ma wyłączyć ostrożność.
3
Ogólne powitanie„Szanowny Użytkowniku” — administrator zna twoje dane.
4
Prośba o PIN w formularzuNikt prawdziwy nie prosi o PIN w wiadomości.

Jak to zrobić: wiadomość o certyfikacie

Kanał	Co robisz	Czego nie robisz
E-mail	Nie klikasz. Nie otwierasz załącznika. Zgłaszasz: bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów.	Nie odpisujesz i nie instalujesz „nowego certyfikatu”.
SMS	Robisz zrzut ekranu i zgłaszasz.	Nie dzwonisz pod numer z SMS-a.
Telefon	Kończysz rozmowę. Dzwonisz do administratora rejestru na numer z listy.	Nie podajesz PIN-u ani numeru karty.

Tabela 4. Prośba o nowy certyfikat w trzech kanałach.

Zapamiętaj

Certyfikat odnawia administrator rejestru według procedury: zasady dostępu do rejestrów państwowych. Nikt nie prosi o PIN w wiadomości.

2.2Telefon „z centrum rejestru” i zdalny dostęp

Rysunek 4. Zdalny dostęp: od telefonu „pomocy technicznej” do przejęcia twojego konta.

Dzwoni „pomoc techniczna rejestru”. Mówi o awarii. Prosi o PIN albo o instalację programu do zdalnej pomocy. Zdalny dostęp daje obcej osobie pełną kontrolę nad komputerem i twoim kontem w rejestrze.

Co robisz? Kończysz rozmowę. Dzwonisz na numer z listy urzędu. Zgłaszasz zdarzenie: bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów. Dlaczego? Bo oszust dzwoni z numerem, który wygląda poprawnie.

2.3Pilne polecenie „od przełożonego” i telefon „komornika”

Prośba	Co robisz	Dlaczego
E-mail „od burmistrza”: wyszukaj osobę i prześlij dane	Sprawdzasz drugim kanałem: dzwonisz do przełożonego na jego numer.	Adres nadawcy można podrobić. Pośpiech to sygnał oszustwa.
Telefon „komornika”: podaj adres dłużnika	Prosisz o pismo. Odpowiadasz na adres z oficjalnej listy.	Przez telefon nie sprawdzisz, kto dzwoni.
Kolega prosi o zrzut ekranu z rejestru	Odmawiasz. Zrzut z danymi to wyniesienie ich z rejestru.	Zrzut zostaje na prywatnym telefonie i nie podlega kontroli.

Tabela 5. Trzy prośby, które wyglądają służbowo.

2.4Konta wspólne, karteczki i czaty AI

Konto współdzielone usuwa ślad osoby. Każdy ma własne konto lub kartę.
Hasło i PIN zapisane przy monitorze zna każdy, kto tamtędy przejdzie.
Z rejestru nie robisz zdjęć telefonem i nie wysyłasz zrzutów komunikatorem.
Danych z rejestru nie wklejasz do publicznych czatów AI. Wklejony tekst trafia do firmy, która prowadzi czat.

Zasada

Z rejestru nie robisz zdjęć i nie wynosisz danych. Pytasz, odczytujesz i zapisujesz w sprawie.

Moje notatki z tematu · moduł 2

Które z zagrożeń najbardziej pasuje do mojej pracy? Co zrobię w pierwszych 10 sekundach?

Krok 2 · Zrozum

Zagrożenia cyfrowe w pracy z rejestrem

Poradnik pokazuje cztery zagrożenia. Tu zobaczysz, co robisz w pierwszych sekundach — i dlaczego. Wszystko, o co zapyta quiz, jest wyjaśnione poniżej.

AE-mail „wygaśnięcie certyfikatu”

Oszust pisze: „Twój certyfikat wygasa dziś. Pobierz nowy i wpisz PIN”. Chce, żebyś zainstalował jego program albo podał PIN na obcej stronie.

Sygnał	Co robisz
1. Obca domena nadawcy	Czytasz adres po @. Nie ufasz nazwie nadawcy.
2. Pośpiech i groźba blokady	Zwalniasz. Pośpiech ma wyłączyć ostrożność.
3. Ogólne powitanie	Pytasz: czy administrator zna moje dane?
4. Prośba o PIN w formularzu	Nikt prawdziwy nie prosi o PIN w wiadomości.

Jak to zrobić: wiadomość o certyfikacie

E-mail: nie klikasz i nie otwierasz załącznika. Zgłaszasz: bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów.
SMS: nie dzwonisz pod numer z SMS-a. Robisz zrzut ekranu i zgłaszasz.
Telefon: kończysz rozmowę. Dzwonisz do administratora rejestru na numer z listy.
Nie odpisujesz. Odpowiedź potwierdza, że adres działa.

Dlaczego

Certyfikat odnawia administrator rejestru według procedury: zasady dostępu do rejestrów państwowych. Nikt prawdziwy nie prosi o PIN w wiadomości, bo PIN znasz tylko ty.

BTelefon „z pomocy technicznej rejestru”

Dzwoni „pomoc techniczna”. Mówi o awarii. Prosi o PIN albo o instalację programu do zdalnej pomocy. Taki program daje obcej osobie pełną kontrolę nad komputerem i kontem w rejestrze.

Jak to zrobić: telefon z prośbą o PIN lub program

Zakończ rozmowę uprzejmie: „Oddzwonię na numer z listy urzędu.”
Zadzwoń sam na numer z listy, nie na numer, z którego dzwoniono.
Zgłoś zdarzenie: bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów.
Nie instaluj niczego, nawet gdy rozmówca wie, w jakim urzędzie pracujesz.

Dlaczego

Oszust dzwoni z numerem, który wygląda poprawnie, i zna nazwę urzędu. Nie zmienia to tego, że prosi o PIN albo o program. To dwie rzeczy, o które prawdziwa pomoc nie prosi.

CPilne polecenie „od przełożonego” i telefon „komornika”

Oszust udaje osobę, której nie odmawiasz. Pisze lub dzwoni w pośpiechu. Prosi o wyszukanie osoby albo o dane z rejestru.

Prośba	Co robisz	Dlaczego
E-mail „od burmistrza”: wyszukaj osobę i prześlij dane	Dzwonisz do przełożonego na jego numer.	Adres nadawcy można podrobić.
Telefon „komornika”: podaj adres dłużnika	Prosisz o pismo. Odpowiadasz na adres z oficjalnej listy.	Przez telefon nie sprawdzisz, kto dzwoni.
Kolega prosi o zrzut ekranu z rejestru	Odmawiasz.	Zrzut zostaje na prywatnym telefonie.

Jak to zrobić: prośba „od przełożonego” w e-mailu

Nie działaj od razu mimo pośpiechu.
Sprawdź drugim kanałem: zadzwoń do przełożonego na numer z listy urzędu.
Potwierdził? Zapytanie robisz tylko w sprawie, którą ci przydzielono.
Nie potwierdził? Zgłoś: bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów.

Dlaczego

Pośpiech i autorytet to dwa narzędzia oszusta. Drugi kanał kosztuje minutę, a błędna odpowiedź kosztuje dane człowieka.

DKonta wspólne, karteczki, zdjęcia i czaty AI

Cztery drobne nawyki z biura zamieniają się w wyciek. Każdy ma prostą zasadę.

Robisz

masz własne konto lub kartę — ślad wskazuje osobę
pytasz, odczytujesz i zapisujesz w sprawie — dane zostają w rejestrze

Nie robisz

nie używasz konta współdzielonego — usuwa ślad osoby
nie zapisujesz PIN-u przy monitorze — zna go każdy, kto przejdzie
nie robisz zdjęć ani zrzutów z rejestru — zostają na prywatnym urządzeniu
nie wklejasz danych do publicznego czatu AI — wklejony tekst trafia do firmy, która prowadzi czat

Dlaczego

Zrzut ekranu z danymi to wyniesienie ich z rejestru. Po wyniesieniu nie ma już dziennika ani kontroli, kto je zobaczy.

Krok 3 · Ćwicz

Sprawdź, czy już wiesz

Ćwiczenie 1. Co robisz z prośbą?Przy każdej pozycji wybierz jedną odpowiedź.

Telefon „z pomocy technicznej” prosi o PIN

E-mail „certyfikat wygasa dziś”

E-mail „od burmistrza”: prześlij dane osoby

Kolega prosi o zrzut ekranu z rejestru

Ćwiczenie 2. Dostajesz e-mail o wygaśnięciu certyfikatu. Co robisz?

Nie klikam. Zgłaszam wiadomość.

Pobieram certyfikat i wpisuję PIN.

Odpisuję z pytaniem, czy to prawda.

Ćwiczenie 3. Ułóż kroki po telefonie z prośbą o program do zdalnej pomocy.Klikaj kolejno.

Niczego nie instaluję
Zgłaszam zdarzenie pod numer incydentów
Dzwonię na numer z listy urzędu
Kończę rozmowę uprzejmie

Ćwiczenie 4. Uzupełnij zdania.Wpisz jedno słowo w każdą lukę.

PIN znam tylko …. Zdalny dostęp daje obcemu … nad komputerem. Dane do czatu AI … wklejam.

Ćwiczenie 5. Napisz, dlaczego nie robisz zdjęcia ekranu z rejestru telefonem.

Zdjęcie zostaje na prywatnym telefonie, którego urząd nie kontroluje. — Dane wyszły z rejestru i nie ma już dziennika.