Temat 2 · Zagrożenia cyfrowe w tej pracy

Temat 2 · ok. 8 min · wersja skrócona

Zagrożenia cyfrowe w tej pracy

Poradnik roli uczy rozpoznawać fałszywe wiadomości i telefony. Tu pokazujemy, jak te oszustwa wyglądają w pracy z dziećmi. Oszuści chcą danych dzieci albo ich zdjęć. Same dzieci też bywają celem. Zobacz rysunek 2.

Rysunek 2. Fikcyjny e-mail „od fundacji” – pięć sygnałów widać od razu (numery = punkty poniżej).

1
Adres nadawcyNazwa brzmi dobrze, ale adres po znaku @ jest obcy. Sprawdź go w kontaktach.
2
Pośpiech i groźba„Do jutra”, „dary trafią gdzie indziej”. Presja ma Cię zmusić do działania bez sprawdzenia.
3
Prośba o dane dzieciFundacja nie potrzebuje adresów ani chorób dzieci. To dane, którymi można dzieciom zaszkodzić.
4
Link do obcego formularzaPrzycisk prowadzi na adres, którego nie znasz. Tam trafią wpisane dane.
5
Obietnica darówNieznana fundacja obiecuje dużą wartość za darmo. To wabik.

Pięć zagrożeń typowych dla tej pracy

Grupa rodziców w komunikatorze. Wrzucasz tam zdjęcia i informacje o dzieciach. Dlaczego: do grupy dołącza każdy, a numerów nie kontrolujesz.

Zdjęcia dzieci w sieci. Z imieniem, szyldem lub lokalizacją. Dlaczego: zdjęcie zostaje na zawsze i pokazuje, gdzie dziecko jest.

Prywatny telefon wychowawcy. Dziecko lub rodzic ma Twój numer. Dlaczego: zasady bezpiecznej relacji chronią dziecko i Ciebie.

Szantaż w internecie. Dziecko wysłało zdjęcie obcej osobie, która grozi jego publikacją. Dlaczego: dziecko się wstydzi i milczy, więc potrzebuje dorosłego.

Fałszywy „urzędnik” lub „rodzic”. Dzwoni po adres matki lub listę dzieci. Dlaczego: informacja o rodzinie może narazić dziecko na przemoc.

Zasada

Dziecka nie oceniasz i niczego nie obiecujesz w tajemnicy. Gdy dziecko prosi o pomoc w sprawie internetu, zgłaszasz od razu osobie odpowiedzialnej.

Jak to zrobić: rodzic prosi o zdjęcie dziecka z zajęć

Zdjęcie przekazujesz kanałem placówki, po sprawdzeniu zgody w karcie uczestnika, i tylko takie, na którym jest wyłącznie jego dziecko. Zdjęć nie wysyłasz na prywatne numery.

Kanał	Co robisz	Na co uważasz
Osobiście	1. Sprawdzasz zgodę w karcie uczestnika. 2. Pokazujesz zdjęcie na telefonie służbowym albo przekazujesz je kanałem placówki. 3. Zdjęcie grupowe z cudzymi dziećmi nie wchodzi w grę. Robisz nowe ujęcie samego dziecka.	Nie pokazujesz rodzicowi zdjęć, na których są inne dzieci.
Telefon	1. Nie wysyłasz niczego w trakcie rozmowy. 2. Mówisz: „Sprawdzę zgodę i przekażę zdjęcie kanałem placówki”. 3. Notujesz prośbę i załatwiasz sprawę po rozmowie.	Przez telefon nie widzisz, kto dzwoni. Zgodę sprawdzasz zawsze, bez względu na to, kto prosi.
Komunikator (rodzic pisze „prześlij zdjęcie Ani”)	1. Nie wysyłasz z telefonu służbowego na prywatny numer. 2. Odpisujesz: „Zdjęcie przekażę kanałem placówki, gdy sprawdzę zgodę”. 3. Rodzic naciska? Przekazujesz sprawę kierownikowi.	Zdjęcie wysłane na prywatny numer trafia poza kontrolę placówki. Grupa rodziców służy do ogłoszeń bez danych dzieci.

Przykład

— Proszę o zdjęcie Ani z dzisiejszych zajęć, na ten numer.
— Zdjęć nie wysyłam na prywatne numery. Sprawdzę zgodę i przekażę zdjęcie kanałem placówki. Będzie na nim tylko Ania.

Masz wątpliwość, czy zgoda obejmuje wysyłkę? Nie wysyłasz. Pytasz kierownika albo inspektor ochrony danych jednostki. Dlaczego: zdjęcie raz wysłane zostaje u odbiorcy na zawsze.

Jak to zrobić: dziecko pokazuje groźbę w internecie

Dziecko, które pokazuje Ci groźbę, jest w trudnej sytuacji i zwykle się wstydzi. Twoim zadaniem jest je wysłuchać, niczego nie obiecywać w tajemnicy i od razu zgłosić. Zgłaszasz osobie odpowiedzialnej i kierownikowi.

Kanał	Co robisz	Na co uważasz
Osobiście	1. Odchodzisz z dzieckiem w spokojne miejsce, bez innych dzieci. 2. Mówisz: „To nie Twoja wina. Dobrze, że o tym mówisz”. 3. Prosisz: „Nie odpisuj i nie usuwaj rozmowy”. 4. Nie obiecujesz milczenia: „Muszę powiedzieć osobie, która pomaga w takich sprawach. Będę przy Tobie”. 5. Zapisujesz godzinę i swoimi słowami, co dziecko powiedziało. 6. Zgłaszasz od razu osoba odpowiedzialna za standardy ochrony małoletnich w jednostce i kierownikowi.	Nie kopiujesz zdjęć dziecka ani zrzutów ekranu na swój telefon. Rozmowa na telefonie dziecka zostaje jako ślad.
Telefon (dziecko dzwoni po zajęciach)	1. Słuchasz i mówisz to samo: „To nie Twoja wina. Nie odpisuj”. 2. Pytasz, czy jest teraz bezpieczne i czy jest przy nim dorosły. 3. Nie obiecujesz milczenia i mówisz, że zgłosisz sprawę. 4. Zapisujesz godzinę i treść rozmowy, potem zgłaszasz od razu. 5. Dziecku grozi bezpośrednie niebezpieczeństwo? Najpierw dzwonisz pod 112.	Nie prosisz o przesłanie zdjęć na swój numer.
Komunikator (dziecko pisze do Ciebie)	1. Odpisujesz krótko: „Jestem. To nie Twoja wina. Porozmawiamy w placówce”. 2. Wiadomości zostawiasz jako ślad i nie usuwasz ich. 3. Zgłaszasz sprawę od razu, bez czekania na następne zajęcia.	Nie prowadzisz długiej rozmowy w komunikatorze i nie prosisz o zdjęcia. Nie podajesz dziecku prywatnego numeru.

Przykład

— Pani Moniko, ktoś mi napisał, że opublikuje moje zdjęcie, jeśli nie wyślę następnych. Proszę nikomu nie mówić.
— Dobrze, że mi to pokazałaś. To nie Twoja wina. Nie odpisuj mu i nie usuwaj rozmowy. Nie mogę obiecać, że nikomu nie powiem, bo chcę Ci pomóc. Pójdę z Tobą do osoby, która zajmuje się takimi sprawami.

Dlaczego: dziecko samo nie obroni się przed szantażystą, a tajemnica, której dotrzymasz, może zostać z nim na lata.

Moje notatki z tematu

Z kim z zewnątrz (fundacje, rodzice, instytucje) kontaktuję się najczęściej e-mailem lub telefonem?

Krok 2 · Zrozum

Zagrożenia cyfrowe w pracy z dziećmi: e-mail, zdjęcia, groźba w sieci

Poradnik zbiera pięć zagrożeń. Tutaj zobaczysz, jak rozpoznać fałszywy e-mail, co robisz ze zdjęciami i grupą rodziców, co mówisz dziecku, które pokazuje groźbę, i jak odmówić prywatnego numeru. Przy każdej sprawie jest powód — oszuści chcą danych dzieci, a dzieci bywają celem.

AFałszywy e-mail „od fundacji”: pięć sygnałów

Sygnał	Jak wygląda	Co robisz
Adres nadawcy	Nazwa brzmi dobrze, ale adres po znaku @ jest obcy	Porównujesz z adresem w swoich kontaktach
Pośpiech i groźba	„Do jutra”, „dary trafią gdzie indziej”	Zwalniasz. Presja ma Cię zmusić do działania bez sprawdzenia
Prośba o dane dzieci	Adresy, daty urodzenia, choroby	Nie wysyłasz. Prawdziwa fundacja ich nie potrzebuje
Link do obcego formularza	Przycisk prowadzi na nieznany adres	Nie klikasz. Dane wpisane tam trafiają do oszusta
Obietnica darów	Duża wartość za darmo	Traktujesz jak wabik

E-mail od „fundacji” — jak to zrobić krok po kroku

Nie klikaj i nie odpowiadaj. Odpowiedź trafia do osoby, która wysłała wiadomość.
Sprawdź fundację drugim kanałem: zadzwoń na numer, który znasz z wcześniejszych kontaktów albo z oficjalnej strony wpisanej ręcznie.
Fundacja potwierdza, że prosi o dane? Pytasz kierownika, jakie dane wolno przekazać. Adresów, dat urodzenia i chorób dzieci zwykle nie wysyłasz.
Wiadomość zgłoś do bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów. Inni mogli dostać taką samą.

Telefon od „fundacji” lub „urzędu” — jak to zrobić krok po kroku

Zapisz imię, instytucję i numer rozmówcy.
Powiedz: „Oddzwonię na numer z oficjalnej strony”. Nie podajesz danych dzieci w trakcie rozmowy.
Oddzwoń na numer znaleziony samodzielnie, nie na numer z wyświetlacza.

Zasada

Prośba o dużo danych i pośpiech to dwa sygnały naraz. Przy dwóch sygnałach wstrzymujesz się i sprawdzasz drugim kanałem.

BZdjęcia dzieci i grupa rodziców

Zdjęcie robisz sprzętem służbowym i tylko dziecka, którego rodzice wyrazili zgodę. Publikujesz bez imion i rozpoznawalnych miejsc. Grupa rodziców w komunikatorze służy do ogłoszeń bez danych dzieci.

Ogłoszenie dla rodziców — jak to zrobić krok po kroku

Napisz tylko to, co potrzebne: np. „Jutro zajęcia zaczynają się o 15:30”.
Nie wstawiaj imion, zdjęć ani list dzieci. Do grupy dołącza każdy, a numerów nie kontrolujesz.
Sprawę jednego dziecka załatwiasz osobno, kanałem placówki.
Nowa osoba prosi o dodanie do grupy? Sprawdzasz, czy jest rodzicem dziecka z listy.

Robisz

robisz zdjęcia sprzętem służbowym — prywatny telefon wysyła zdjęcia do prywatnej chmury
publikujesz zdjęcia bez imion, szyldu i lokalizacji — po nich nie da się znaleźć dziecka

Nie robisz

nie wrzucasz na grupę zdjęć z imionami dzieci — zdjęcia zostają w sieci na zawsze
nie dodajesz lokalizacji ani godziny na żywo — wiadomo, gdzie dziecko właśnie jest

CJak to zrobić: dziecko pokazuje groźbę w internecie

Dziecko, które pokazuje Ci groźbę, jest w trudnej sytuacji i zwykle się wstydzi. Twoje zadanie: wysłuchać, niczego nie obiecywać w tajemnicy i od razu zgłosić. Różnie wygląda to osobiście, przez telefon i w komunikatorze.

Osobiście — jak to zrobić krok po kroku

Odejdź z dzieckiem w spokojne miejsce, bez innych dzieci.
Powiedz: „To nie Twoja wina. Dobrze, że mi to pokazujesz”.
Poproś: „Nie odpisuj i nie usuwaj rozmowy”. Rozmowa na telefonie dziecka zostaje jako ślad.
Nie obiecuj milczenia: „Muszę powiedzieć osobie, która pomaga w takich sprawach. Będę przy Tobie”.
Nie kopiuj zdjęć dziecka ani zrzutów ekranu na swój telefon.
Zapisz godzinę i swoimi słowami, co dziecko powiedziało. Zgłoś od razu osoba odpowiedzialna za standardy ochrony małoletnich w jednostce i kierownikowi.

Przez telefon (dziecko dzwoni po zajęciach) — jak to zrobić krok po kroku

Słuchaj i powiedz: „To nie Twoja wina. Nie odpisuj”.
Zapytaj, czy dziecko jest teraz bezpieczne i czy jest przy nim dorosły.
Nie obiecuj milczenia. Powiedz, że zgłosisz sprawę, bo chcesz pomóc.
Zapisz godzinę i treść rozmowy, potem zgłoś od razu. Przy bezpośrednim zagrożeniu najpierw dzwonisz pod 112.

Komunikator (dziecko pisze do Ciebie) — jak to zrobić krok po kroku

Odpisz krótko: „Jestem. To nie Twoja wina. Porozmawiamy w placówce”.
Wiadomości zostaw jako ślad. Nie usuwaj ich.
Nie prowadź długiej rozmowy i nie proś o zdjęcia.
Zgłoś sprawę od razu, bez czekania na następne zajęcia.

Przykład rozmowy — dziecko pokazuje groźbę

Dziewczynka: Proszę pani, ktoś mi napisał, że opublikuje moje zdjęcie, jeśli nie wyślę następnych. Proszę nikomu nie mówić.
Ty: Dobrze, że mi to pokazałaś. To nie Twoja wina. Nie odpisuj mu i nie usuwaj rozmowy.
Dziewczynka: Ale nie mów nikomu!
Ty: Nie mogę obiecać, że nikomu nie powiem, bo chcę Ci pomóc. Pójdę z Tobą do osoby, która zajmuje się takimi sprawami.

Zasada

Dziecka nie oceniasz i niczego nie obiecujesz w tajemnicy. Dlaczego: dziecko samo nie obroni się przed szantażystą, a tajemnica, której dotrzymasz, może zostać z nim na lata.

DPrywatny numer: jak odmówić dziecku i rodzicowi

Dziecko prosi o Twój prywatny numer „żeby pisać po zajęciach”. Brzmi niewinnie, ale kontakt poza placówką tworzy relację bez kontroli. Kontakt z dziećmi tylko kanałami placówki chroni dziecko i Ciebie.

Dziecko prosi o numer lub profil — jak to zrobić krok po kroku

Odmów spokojnie: „Nie podaję prywatnego numeru. Jeśli coś ważnego, powiedz mi w placówce”.
Nie podawaj numeru służbowego bez wiedzy placówki.
Dziecko naciska lub proponuje sekret? Informujesz osobę odpowiedzialną za standardy.
Rodzic prosi o Twój prywatny numer: kierujesz go do kanału placówki, np. telefonu służbowego.

EGdy coś poszło nie tak

Sytuacja	Co robisz od razu	Komu i kiedy
Link „od fundacji” został kliknięty albo wpisano dane dzieci	Zatrzymujesz działanie. Zmieniasz hasło w prawdziwym systemie.	bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów i informatyk lub pomoc techniczna jednostki — od razu
Zdjęcia dzieci poszły na grupę rodziców	Prosisz kierownika o decyzję. Niczego nie usuwasz bez ustalenia.	bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów — niezwłocznie, najpóźniej w ciągu 1 godziny
Dziecko pokazało groźbę, a rozmowa została usunięta	Zapisujesz, co wiesz, i zgłaszasz.	osoba odpowiedzialna za standardy ochrony małoletnich w jednostce i kierownik — od razu

Krok 3 · Ćwicz

Sprawdź, czy już wiesz

Ćwiczenie 1. Fundacja pisze e-mailem: „Prześlij do jutra listę dzieci z adresami i datami urodzenia, a przekażemy dary”. Co robisz?

Wysyłam listę, żeby nie stracić darów.

Nie wysyłam. Sprawdzam fundację telefonem na znany numer i zgłaszam wiadomość.

Odpisuję na ten e-mail z pytaniem o szczegóły.

Ćwiczenie 2. Kliknij fragmenty wiadomości, które są sygnałem oszustwa.

Szanowni Państwo, prosimy o przesłanie do jutra listy dzieci z adresami. Dary czekają w magazynie. Formularz: bit.ly/dary-dla-dzieci Z poważaniem, Fundacja Nadzieja

Ćwiczenie 3. Zdjęcie z zajęć — co zrobisz?Przy każdej pozycji wybierz jedną odpowiedź.

Robię zdjęcie telefonem służbowym i za zgodą rodziców

Wrzucam zdjęcie z imionami dzieci na grupę rodziców

Publikuję zdjęcie bez szyldu i lokalizacji

Dodaję lokalizację i godzinę na żywo

Ćwiczenie 4. Dziecko pokazuje Ci groźbę. Ułóż kroki.Klikaj kolejno.

Odchodzę z dzieckiem w spokojne miejsce
Mówię, że to nie jego wina i proszę, żeby nie kasować rozmowy
Mówię, że muszę zgłosić sprawę, bo chcę pomóc
Zgłaszam osobie odpowiedzialnej i kierownikowi

Ćwiczenie 5. Dziecko pisze do Ciebie w komunikatorze, że dostało groźbę. Napisz, co mu odpiszesz.

„Jestem. To nie Twoja wina. Nie odpisuj mu i porozmawiamy w placówce.” — Odpisujesz krótko, zostawiasz wiadomości jako ślad i zgłaszasz od razu.