Moduł 2 · Zagrożenia cyfrowe w tej pracy

Moduł 2 · ok. 9 min · wersja skrócona

Zagrożenia cyfrowe w tej pracy

Poradnik roli uczy rozpoznawać fałszywe wiadomości i telefony. Tu pokazujemy, jak te oszustwa wyglądają przy dofinansowaniach. Oszuści wiedzą, że po przyznaniu dofinansowania ktoś zapłaci sprzedawcy. Wtedy się wmieszają. Zobacz rysunek 2.

Rysunek 2. Fikcyjny e-mail „od sprzedawcy sprzętu” – pięć sygnałów widać od razu (numery = punkty poniżej).

1
Adres nadawcyNazwa brzmi znajomo, ale adres po znaku @ jest inny niż w umowie. Porównaj go z umową.
2
Zmiana rachunkuZmiana numeru konta tuż przed płatnością to najczęstszy trik. Pieniądze idą do oszusta.
3
Pośpiech i groźba„Dziś do 16:00”, „anulujemy zamówienie”. Presja ma Cię zmusić do przelewu bez sprawdzenia.
4
Rachunek osoby prywatnejFirma zwykle ma rachunek firmowy. Nowy odbiorca to osoba prywatna.
5
Prośba, by nie dzwonićOszust nie chce, byś zadzwonił na znany numer. Zrób to właśnie wtedy.

Pięć zagrożeń typowych dla tej pracy

Zaświadczenie w poczcie. Wnioskodawca wysyła zaświadczenie lekarskie e-mailem. Dlaczego: kopia w poczcie zostaje na lata i może wyciec razem z hasłem do poczty.

Zmiana numeru konta. Sprzedawca „zmienia bank” przed płatnością. Dlaczego: przelew trafia do oszusta, a wnioskodawca nie dostaje sprzętu.

Fałszywy fundusz. „Aktualizacja hasła w systemie wniosków.” Dlaczego: kto zna hasło, widzi wszystkie wnioski i sprawozdania.

Fałszywy „opiekun”. Dzwoni po stan sprawy. Dlaczego: informacja o wniosku zdradza chorobę i kwotę.

Zdjęcia mieszkania. Robisz je na prywatnym telefonie podczas wizji. Dlaczego: każda kopia to nowe miejsce, z którego dane mogą wyciec.

Zasada

Sprawdzasz drugim kanałem. Zmianę rachunku potwierdzasz pismem i telefonem. Dzwonisz pod numer z umowy, nie pod numer z e-maila.

Jak to zrobić: sprzedawca zmienia numer konta

Co to znaczy. Zmianę rachunku sprzedawcy przyjmujesz dopiero wtedy, gdy potwierdzi ją on sam, dwoma kanałami: na piśmie i telefonicznie na numer z umowy. Dlaczego: przelew na konto oszusta trudno cofnąć, a wnioskodawca czeka na sprzęt kolejne miesiące.

Kanał	Co robisz	Na co uważasz
E-mail	1. Nie robisz przelewu. Nie odpisujesz „czy numer jest prawidłowy”. 2. Porównujesz adres nadawcy z adresem z umowy. 3. Dzwonisz na numer z umowy, nie z e-maila. 4. Prosisz o pismo z podpisem osoby uprawnionej do reprezentacji firmy.	Odpowiedź na ten sam e-mail trafia do oszusta. Prośba „proszę nie dzwonić” to sygnał ostrzegawczy.
Pismo	1. Pismo o zmianie rachunku ma podpis i pieczątkę firmy. 2. Mimo to dzwonisz na numer z umowy i pytasz: „Czy firma zmieniła rachunek?”. 3. Dopiero po potwierdzeniu aktualizujesz dane i zapisujesz, kto potwierdził i o której.	Pismo także można sfałszować. Sprawdzasz drugim kanałem zawsze.
Telefon	1. „Sprzedawca” dzwoni i dyktuje nowy numer. 2. Mówisz: „Zmianę przyjmuję tylko na piśmie. Oddzwonię na numer z umowy”. 3. Rozłączasz się i oddzwaniasz na numer z umowy.	Numer na ekranie można podrobić. Nie oddzwaniasz na numer z połączenia.
Osobiście	1. Przedstawiciel sprzedawcy przynosi pismo. 2. Prosisz o dokument tożsamości i pełnomocnictwo. 3. Nowy numer zapisujesz dopiero po telefonie na numer z umowy.	Osoba, która „stoi przy okienku”, nie dowodzi, że zmiana jest prawdziwa.

Przykład

— Dzień dobry, dzwonię w sprawie e-maila o zmianie rachunku firmy. Czy firma zmieniła konto?
— (sprzedawca na numerze z umowy) Nie, nasze konto jest to samo. To nie był nasz e-mail.
— Dziękuję. Zgłaszam to jednostce i płacę na rachunek z umowy.

Gdy masz wątpliwość. Wstrzymujesz płatność i pytasz przełożonego. Wniosek o termin płatności wyjaśniasz ze sprzedawcą telefonicznie. Dlaczego: opóźnienie o kilka dni kosztuje mniej niż utracone środki funduszu.

Jak to zrobić: wiadomość „z funduszu” o haśle

Zasada. Fundusz nie prosi o hasło ani o logowanie przez link w wiadomości. Dlaczego: kto zna hasło, widzi wszystkie wnioski i sprawozdania jednostki.

Kanał	Co robisz	Na co uważasz
E-mail	1. Nie klikasz linku. Nie odpowiadasz. 2. Wchodzisz do systemu przez adres zapisany w zakładkach. 3. Zgłaszasz wiadomość do bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów.	Groźba blokady konta „w 24 godziny” to presja. Prawdziwa blokada nie przychodzi z prośbą o hasło.
Portal	1. Logujesz się tylko przez swój adres z zakładek. 2. Widzisz zmianę wyglądu strony lub prośbę o dodatkowe dane? Zamykasz kartę i nie wpisujesz nic. 3. Zgłaszasz do informatyk lub pomoc techniczna jednostki.	Fałszywy portal wygląda jak prawdziwy. Rozpoznasz go po adresie, nie po wyglądzie.
Telefon	1. „Pracownik funduszu” prosi o hasło „do weryfikacji”. 2. Mówisz: „Hasła nie podaję nikomu”. 3. Dzwonisz do funduszu na numer, który znasz z oficjalnego źródła.	Hasło znasz tylko Ty. Prawdziwy pracownik go nie potrzebuje.

Moje notatki z tematu

Z kim z zewnątrz (sprzedawcy, fundusz, opiekunowie) kontaktuję się najczęściej e-mailem lub telefonem?

Krok 2 · Zrozum

Zmiana numeru konta, „hasło z funduszu” i zaświadczenia w poczcie

Oszuści wiedzą, że po przyznaniu dofinansowania ktoś zapłaci sprzedawcy. Wtedy się wmieszają. Tutaj zobaczysz, jak sprawdzić zmianę numeru konta i wiadomość „z funduszu” — i dlaczego. Wszystko, o co zapyta quiz po tej lekcji, jest wyjaśnione poniżej.

ASprzedawca zmienia numer konta

Zmiana rachunku tuż przed płatnością to najczęstszy trik. Przelew trafia do oszusta, a wnioskodawca nie dostaje sprzętu. Zmianę rachunku sprzedawca musi potwierdzić na piśmie i telefonicznie na numer z umowy.

Sygnał	Dlaczego to ostrzeżenie
Pośpiech i groźba: „płatność dziś do 16:00”	presja ma Cię zmusić do przelewu bez sprawdzenia
Prośba, by nie dzwonić	oszust nie chce, byś zadzwonił na znany numer
Rachunek osoby prywatnej	firma zwykle ma rachunek firmowy
Obcy adres nadawcy po znaku @	nazwa brzmi znajomo, ale domena jest inna niż w umowie
Zgodna nazwa sprzętu z zamówieniem	niczego nie dowodzi — oszust zna zamówienie z poprzedniej korespondencji

E-mailem — jak to zrobić krok po kroku

Nie rób przelewu i nie odpisuj „czy numer jest prawidłowy” — odpowie ten sam oszust.
Porównaj adres nadawcy z adresem z umowy.
Zadzwoń na numer z umowy, nie z e-maila. Zapytaj: „Czy firma zmieniła rachunek?”.
Poproś o pismo podpisane przez osobę uprawnioną do reprezentacji firmy.
Zapisz, kto potwierdził i o której. Dopiero wtedy zmień numer w aktach.

Pismem lub osobiście — jak to zrobić krok po kroku

Pismo z pieczątką też można sfałszować. Mimo to zadzwoń na numer z umowy.
Przedstawiciel przy okienku: poproś o dokument tożsamości i pełnomocnictwo, a potem i tak zadzwoń na numer z umowy.
Telefon od „sprzedawcy”: powiedz „zmianę przyjmuję tylko na piśmie”, rozłącz się i oddzwoń na numer z umowy.

Dlaczego

Przelewu na konto oszusta zwykle nie da się cofnąć, a środki funduszu przepadają. Dwa telefony i pismo zajmują kilka minut, a chronią pieniądze i wnioskodawcę, który czeka na sprzęt.

BWiadomość „z funduszu”: aktualizacja hasła

Fundusz nie prosi o hasło ani o logowanie przez link w wiadomości. Kto zna Twoje hasło, widzi wszystkie wnioski i sprawozdania jednostki.

E-mailem lub przez portal — jak to zrobić krok po kroku

Nie klikaj linku i nie odpowiadaj na wiadomość.
Wejdź do systemu przez adres zapisany w zakładkach albo zadzwoń do funduszu na numer, który znasz.
Strona wygląda inaczej albo prosi o dodatkowe dane? Zamknij kartę i nie wpisuj nic. Fałszywy portal rozpoznasz po adresie, nie po wyglądzie.
Zgłoś wiadomość do bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów i do informatyk lub pomoc techniczna jednostki.

Przez telefon — jak to zrobić krok po kroku

„Pracownik funduszu” prosi o hasło „do weryfikacji”. Powiedz: „Hasła nie podaję nikomu”.
Rozłącz się i zadzwoń do funduszu na numer z oficjalnego źródła.
Zgłoś rozmowę, nawet jeśli nic nie podałeś.

Robisz

logujesz się tylko przez adres z zakładek — link z e-maila może prowadzić do fałszywej strony
zgłaszasz podejrzaną wiadomość — inni pracownicy mogli dostać ją też

Nie robisz

nie podajesz hasła nikomu, nawet „pracownikowi funduszu” — hasło znasz tylko Ty
nie przesyłasz podejrzanej wiadomości wszystkim w dziale z pytaniem „czy ktoś to dostał” — rozsyłasz pułapkę dalej

CZaświadczenia w poczcie i wspólne konto

Wnioskodawca przysyła zaświadczenie lekarskie e-mailem. Kopia w poczcie zostaje na lata, trafia do kopii zapasowych i może wyciec razem z hasłem do poczty.

Zaświadczenie w e-mailu — jak to zrobić krok po kroku

Zapisz zaświadczenie w aktach lub w systemie jednostki.
Usuń je z poczty i z folderu pobranych plików.
Nie przesyłaj dalej na prywatny e-mail ani komunikatorem.
Powiedz wnioskodawcy, jak składać zaświadczenia następnym razem: osobiście, pocztą albo przez kanał wskazany w jednostce.

Jedno wspólne konto i hasło na kartce to ryzyko: nie wiadomo, kto co zrobił. Zgłaszasz potrzebę kont imiennych. Hasła nie przekazujesz dalej.

DGdy coś poszło nie tak

Sytuacja	Co robisz od razu	Komu i kiedy
Zrobiłeś przelew na nowy numer z e-maila	Dzwonisz do banku, prosisz o wstrzymanie. Zachowujesz e-mail.	bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów — od razu, liczą się godziny
Kliknąłeś link „z funduszu” i wpisałeś hasło	Nie wpisujesz nic więcej. Zmieniasz hasło ze sprawdzonego urządzenia.	informatyk lub pomoc techniczna jednostki i bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów — od razu
Zaświadczenie lekarskie wysłałeś na prywatny e-mail	Nie usuwasz wiadomości. Zgłaszasz.	bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów — tego samego dnia

Krok 3 · Ćwicz

Sprawdź, czy już wiesz

Ćwiczenie 1. Kolega opisuje e-mail od „sprzedawcy wózka”. Kliknij fragmenty, które są sygnałem oszustwa.

Temat: Zmiana rachunku – dotyczy zamówionego wózka. Nadawca ma adres z innej domeny niż w umowie. „Płatność do 16:00, inaczej anulujemy zamówienie.” W wiadomości jest numer zamówienia i nazwa sprzętu. Odbiorca przelewu to osoba prywatna. „Prosimy nie dzwonić, jesteśmy na targach.”

Ćwiczenie 2. Dostajesz e-mail „z funduszu”: konto zostanie zablokowane za 24 godziny, kliknij i zmień hasło. Co robisz?

Klikam, żeby nie stracić dostępu.

Nie klikam. Wchodzę przez zakładkę albo dzwonię do funduszu i zgłaszam wiadomość.

Przesyłam wiadomość wszystkim w dziale.

Ćwiczenie 3. Oceń każdą sytuację.Przy każdej wybierz jedną odpowiedź.

Dzwonię do sprzedawcy na numer z umowy

Odpisuję na e-mail, czy nowy numer jest prawidłowy

Podaję hasło „pracownikowi funduszu”, który dzwoni

Usuwam zaświadczenie z poczty po zapisaniu w aktach

Ćwiczenie 4. Uzupełnij zdania.Wpisz jedno słowo w każdą lukę.

Zmianę rachunku sprzedawcy potwierdzam … i … na numer z umowy. Hasła nie podaję ….

Ćwiczenie 5. Sprzedawca pisze, że zmienił rachunek, i prosi o pilny przelew. Napisz, co robisz, krok po kroku.

Przykład: „Wstrzymuję płatność. Dzwonię do sprzedawcy na numer z umowy i proszę o potwierdzenie zmiany na piśmie. Dopiero po potwierdzeniu zapisuję nowy numer.” — Pismo i telefon to dwa kanały, a oszust nie opanuje obu naraz.