Krok 2 · Zrozum
Jak oszuści działają wobec osób w kryzysie
Poradnik roli uczy rozpoznawać fałszywe wiadomości. Tutaj zobaczysz, jak te same oszustwa wyglądają w pracy z osobami w kryzysie i co robisz krok po kroku. Wszystko, o co zapyta quiz po tej lekcji, jest wyjaśnione poniżej.
ATranslator internetowy — dlaczego nie wklejasz do niego opisu sprawy
Brakuje tłumacza, a człowiek stoi przed Tobą. Kolega radzi: „Wklej dokumenty do darmowego translatora”. To zła rada. Tekst wklejony do translatora internetowego zostaje na serwerze obcej firmy — nie cofniesz tego i nie wiesz, kto go przeczyta. Szczegóły sprawy wskazują człowieka nawet bez nazwiska.
Robisz
- korzystasz z tłumacza zatwierdzonego przez jednostkę — jednostka ma z nim umowę i wymaga poufności
- do translatora wpisujesz tylko proste zdania typu „Gdzie boli?” — nie zawierają niczyich danych
- sprawy szczegółowe zostawiasz tłumaczowi — wie, że obowiązuje go tajemnica
Nie robisz
- nie wklejasz dokumentów ani opisu sytuacji — tekst zostaje na cudzym serwerze
- nie prosisz innego mieszkańca o tłumaczenie — poznałby cudzy status i zdrowie
- nie pozwalasz tłumaczowi robić zdjęć — kopia wymyka się spod kontroli jednostki
BJak rozpoznajesz fałszywy e-mail „od fundacji”
Oszuści wiedzą, że prowadzisz wiele spraw naraz i że chcesz pomóc. Piszą więc „od fundacji” albo „od partnera”. Poniższa tabela pokazuje pięć sygnałów z rysunku w poradniku.
| Sygnał | Co sprawdzasz | Dlaczego to ważne |
|---|
| Obcy adres nadawcy | Część po „@” porównujesz z adresem w kontaktach | Nazwa „fundacji” jest łatwa do podrobienia, adres — trudniej |
| Pośpiech („pilne”, „dziś”) | Czy ktoś każe działać bez sprawdzenia | Presja ma Cię zmusić do kliknięcia |
| Ogólne powitanie | Czy pisze do Ciebie z imienia i podaje Twoją jednostkę | Prawdziwy partner zna Twoją pracę |
| Prośba o skany paszportów | Czy prosi o dane podopiecznych | Nikt uczciwy nie zbiera paszportów mailem |
| Załącznik .zip i obcy link | Czy czekasz na taką wiadomość | To najczęstsza droga do zablokowania systemu |
Co robisz, gdy dostajesz e-mail z załącznikiem .zip od „Fundacji”, na którą czekasz
- Nie otwieraj załącznika i nie klikaj linku. Samo otwarcie pliku może uruchomić szkodliwy program.
- Nie odpisuj. Odpowiedź potwierdza oszustowi, że adres działa.
- Zadzwoń do fundacji na numer, który znasz (z umowy lub poprzedniej współpracy), nie z wiadomości. To jest „drugi kanał”: sprawdzasz prośbę inną drogą.
- Zgłoś wiadomość do bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów w czasie: niezwłocznie, najpóźniej w ciągu 1 godziny. Przy podejrzanym pliku także do informatyk lub pomoc techniczna jednostki.
Zasada
Gdy wiadomość prosi o dane, pieniądze lub kliknięcie, sprawdzasz ją innym kanałem — telefonem na znany numer. Dlaczego: oszust kontroluje wiadomość, ale nie kontroluje telefonu fundacji. Prośba o skany paszportów i obcy adres są dwoma z najpewniejszych sygnałów.
CWspólny telefon placówki — blokada ekranu i własne logowanie
Telefon placówki zawiera kontakty i wiadomości całej zmiany. Zgubiony lub zostawiony na ladzie, ujawnia je wszystkim. Dlatego wspólny telefon musi mieć blokadę ekranu — twierdzenie „nie potrzebuje blokady, bo korzysta cała zmiana” jest fałszywe.
Robisz
- ustawiasz blokadę ekranu z kodem — zgubiony telefon nie otworzy się dla obcego
- logujesz się na służbowe konto komunikatora, po dyżurze się wylogowujesz — następna zmiana nie czyta Twoich wiadomości
- zapisujesz, kto miał telefon na zmianie — wiadomo, kto coś zrobił
Nie robisz
- nie logujesz się na prywatne konta — dane trafiają na urządzenie wielu osób
- nie zostawiasz telefonu na ladzie — zabierze go każdy, kto wejdzie
- nie zapisujesz kodu na kartce przy telefonie — blokada traci sens
DSMS „z urzędu” i opłata za status pobytu
Cudzoziemiec pokazuje Ci SMS: „Status pobytu wygasa dziś, opłać 49 zł pod linkiem, inaczej zostaniesz wezwany do opuszczenia kraju”. To znane oszustwo — osoby w kryzysie boją się urzędu i płacą od razu. Prosisz, żeby niczego nie klikał ani nie odpisywał, a sprawę sprawdzasz w urzędzie lub na jego oficjalnej stronie. Urząd nie nalicza kar przez SMS ani nie prosi o numer paszportu w odpowiedzi.
Zasada
Nie klikasz i nie odpisujesz na SMS „z urzędu”. Dlaczego: link prowadzi do fałszywej płatności, a odpowiedź potwierdza oszustowi, że numer działa. Sprawę sprawdzasz tam, gdzie oszust nie ma wpływu: w urzędzie lub na jego oficjalnej stronie.
EZdjęcia dokumentów — każda kopia to nowe miejsce wycieku
Czasem zdjęcie dokumentu klienta jest konieczne. Wtedy robisz je telefonem służbowym, przenosisz do systemu i usuwasz z telefonu.
Zasada
Zdjęcie dokumentu robisz tylko telefonem służbowym. Dlaczego: telefon służbowy jest pod kontrolą jednostki, a zdjęcie z prywatnego telefonu trafia do galerii i prywatnej chmury, czyli na serwer, którego nikt nie sprawdza.
Krok 3 · Ćwicz
Sprawdź, czy już wiesz
Ćwiczenie 1. Wiadomość od „fundacji”: które fragmenty są sygnałem oszustwa?Przy każdej informacji wybierz jedną odpowiedź.
Adres nadawcy kończy się obcą domeną, której nie ma w kontaktach
Wiadomość zwraca się do Ciebie po imieniu i nazwie jednostki
„Prześlij skany paszportów podopiecznych dziś”
Załącznik .zip „z listą”, na który nie czekasz
Podpis z nazwiskiem osoby, którą znasz z poprzedniej współpracy i adres jak zawsze
Ćwiczenie 2. Cudzoziemiec pokazuje SMS z żądaniem zapłaty za „przedłużenie statusu” pod linkiem. Co robisz?
Pomagam kliknąć link, bo urząd tak wymaga.
Proszę, by niczego nie klikał ani nie odpisywał, a sprawę sprawdzam w urzędzie lub na jego oficjalnej stronie.
Robię zdjęcie SMS-a swoim telefonem i sprawdzam w domu.
Ćwiczenie 3. Opis sytuacji w noclegowni. Kliknij fragmenty, w których jest błąd.
Wspólny telefon placówki leży na ladzie. Ma blokadę ekranu z kodem. Zmiennik zalogował się na swoje prywatne konto komunikatora, żeby napisać do rodziny. Do rozmowy z klientem wykorzystaliśmy tłumacza zatwierdzonego przez jednostkę.
Ćwiczenie 4. Musisz zrobić zdjęcie dokumentu klienta do dokumentacji. Jak to zrobisz?
Prywatnym telefonem, bo jest szybciej, a potem usunę.
Telefonem służbowym, przeniosę do systemu i usunę z telefonu.
Wyślę zdjęcie na grupę zespołu, żeby wszyscy je widzieli.
Ćwiczenie 5. Zaznacz, co zrobisz po tej lekcji.
- Nie wkleję żadnego opisu sprawy do translatora internetowego.
- Ustawię blokadę ekranu na wspólnym telefonie.
- Gdy wiadomość „od fundacji” prosi o skany, zadzwonię na znany numer.
- Zdjęcie dokumentu zrobię tylko telefonem służbowym.
