KM-02 · Poradnik stanowiskowy · Twoja jednostkaOpracowanie: BEZPIECZNE DANE sp. z o.o.
Moduł 2 · Zagrożenia cyfrowe w terenie
Moduł 2 · ok. 35 min
Zagrożenia cyfrowe w terenie
Ten moduł pokazuje, jak oszuści docierają do pracowników terenowych. Dla każdego zagrożenia dowiesz się, co zrobić w 10 sekund.
2.1Kto atakuje i po co
Atakujący chcą pieniędzy, informacji i dostępu do systemu. Pracownik terenowy ma terminal z dostępem do danych klientów, kody do bram i kotłowni oraz wiedzę o trasach i godzinach. Zakład wodociągowy to usługa, od której zależy życie ludzi, więc atak może mieć duże skutki.
Atakujący rzadko łamią zabezpieczenia. Zwykle proszą człowieka, by sam otworzył drzwi: podaj kod, kliknij, włóż pendrive. W terenie jest ich łatwiej, bo pracujesz sam, pod presją czasu i bez kolegi, który mógłby spojrzeć na wiadomość.
Rysunek 5 pokazuje, skąd zwykle przychodzi atak.
Rysunek 5. Skąd zwykle przychodzi atak w terenie – dane przykładowe, pokazują proporcje, nie są statystyką.
Zasada
Prośba o kod, dane lub pieniądze to sygnał do sprawdzenia. Dlaczego? Bo atak zaczyna się od prośby, a nie od włamania.
2.2SMS i telefon „od dyspozytora”
Oszust wysyła SMS lub dzwoni jako „dyspozytor”, „kierownik” albo „serwis”. Prosi o kod z terminala, hasło lub dane mieszkańca. Używa presji: awaria, zlecenie przepadnie, klient czeka.
Zobacz rysunek 6. Na rysunku widać cztery sygnały fałszywej wiadomości.
Nieznany numerPrawdziwy dyspozytor dzwoni z numeru z karty lub z systemu.
2
Pośpiech: „pilne”, „przepadnie”Presja ma wyłączyć ostrożność.
3
Prośba o kod z terminalaKod jest kluczem do dostępu do danych klientów.
4
Odpisz od razuBrak czasu na sprawdzenie to znak oszustwa.
Jak to zrobić: prośba o kod lub dane „od dyspozytora”
Kanał
Co robisz
Na co uważasz
Przez telefon
1. Mówisz: „Oddzwonię”, i kończysz rozmowę. 2. Dzwonisz do dyspozytora na numer z karty stanowiskowej. 3. Pytasz o zlecenie. Nie podajesz kodu ani danych. 4. Zapisujesz godzinę i numer, z którego dzwoniono.
Numer dzwoniącego można podrobić. Numeru z karty nie da się podrobić.
Przez SMS
1. Nie odpisujesz i nie klikasz. 2. Dzwonisz do dyspozytora na numer z karty. 3. Zgłaszasz SMS pod bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów. Robisz zrzut ekranu i zostawiasz wiadomość.
Odpowiedź potwierdza oszustowi, że numer działa.
Przez komunikator
Robisz to samo co przy SMS-ie. Nie przesyłasz zdjęć zleceń ani danych.
Prywatny komunikator nie jest kanałem służbowym.
Osobiście (ktoś w kamizelce)
Prosisz o legitymację i oddzwaniasz do biura. Nie oddajesz terminala ani kodu.
Kamizelka nie jest dowodem.
Przykład
— Tu dyspozytor. Awaria na ulicy Lipowej. Podaj mi kod z terminala, to zdalnie otworzę zlecenie. — Oddzwonię na numer z karty. Kodu z terminala nie podaję nikomu.
Przy każdej podejrzanej prośbie stosujesz drugi kanał. Rysunek 7 pokazuje cztery kroki.
Rysunek 7. Drugi kanał – cztery kroki po podejrzanym telefonie lub wiadomości.
Zasada
Prośba o kod? Rozłącz się i oddzwoń na numer z karty. Dlaczego? Numer dzwoniącego można podrobić. Numeru z karty nie da się podrobić.
2.3Kod QR na naklejce wodomierza
Oszust może nakleić na obudowę licznika naklejkę z kodem QR: „Odczyt online, zeskanuj i wpisz hasło”. Kod prowadzi na fałszywą stronę, na której mieszkaniec wpisuje dane karty lub hasło. Mieszkaniec zadzwoni potem do ciebie.
Rysunek 8 pokazuje taką naklejkę.
Rysunek 8. Naklejka z kodem QR dołożona na obudowę licznika – cztery sygnały fałszerstwa.
1
Obca nazwa na naklejceZakład nie umieszcza na liczniku kodów do logowania.
2
Adres strony z obcą domenąAdres nie należy do zakładu.
3
Prośba o hasłoPrawdziwy odczyt nie wymaga hasła mieszkańca.
4
Naklejka ułożona nierównoDołożona później, na obudowie licznika.
Robię
Nie skanujesz kodu i robisz zdjęcie naklejki telefonem służbowym.
Zgłaszasz naklejkę pod bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów i mówisz o niej mieszkańcowi.
Dla mieszkańca wskazujesz biuro i stronę zakładu z faktury.
Nie robię
Nie zdejmujesz naklejki bez polecenia — to ślad dla informatyka.
Nie skanujesz kodu, „żeby zobaczyć”.
Nie wpisujesz żadnych danych na stronie z kodu.
Dlaczego: Kod QR prowadzi tam, gdzie chce jego autor. Dlaczego zgłaszasz? Bo naklejki bywają na wielu licznikach.
2.4Fałszywe e-maile ze zleceniem i linki
Zlecenia i protokoły dostajesz też e-mailem. Oszuści podrabiają je: „Nowe zlecenie – pobierz plik”, „Protokół do podpisu – zaloguj się”. Siedem sygnałów jest takich samych jak w biurze (adres nadawcy, pośpiech, ogólne powitanie, prośba o hasło, podejrzany link, nietypowy załącznik, zmiana konta).
Na telefonie służbowym widać mniej niż na komputerze. Dlatego najpierw sprawdzasz nadawcę, a dopiero potem klikasz. Wątpliwości? Nie klikasz i zgłaszasz: bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów.
2.5Komunikator brygady i zdjęcia zleceń
Brygada często zakłada grupę w komunikatorze: „żeby było szybciej”. Zdjęcia zleceń, listy adresów i filmy z interwencji trafiają wtedy do prywatnych telefonów i na serwery firmy, z którą zakład nie ma umowy.
Robię
Zlecenia i zdjęcia przesyłasz tylko w systemie zakładu lub na służbowy telefon.
Jeśli brygada potrzebuje szybkiego kontaktu, używasz kanału wskazanego w procedura pracy w terenie.
Nie robię
Nie wrzucasz zdjęć zleceń do prywatnych grup.
Nie wysyłasz zdjęć z nazwiskami i adresami „na szybko”.
Dlaczego: Kopia w komunikatorze zostaje na telefonach wszystkich członków grupy i nikt nie może jej skasować, gdy ktoś zmieni pracę.
2.6Pendrive i ładowarki od wykonawców
Wykonawca przynosi pendrive z „aktualizacją” albo prosi: „podłącz mi laptopa do waszego terminala”. Obca ładowarka lub kabel mogą też przenosić wirusy.
Robię
Nośnik od wykonawcy oddajesz do sprawdzenia: informatyk lub pomoc techniczna jednostki.
Do terminala podłączasz tylko służbową ładowarkę i kabel zakładu.
Nie robię
Nie wkładasz pendrive’a do terminala ani telefonu służbowego.
Nie pozwalasz wykonawcy podłączać własnego laptopa do sieci zakładu.
Dlaczego: Pendrive z wirusem uruchamia się po włożeniu. Terminal jest połączony z całym systemem zleceń.
2.7Hasło, kod i blokada terminala
Robię
Terminal blokujesz za każdym razem, gdy go odkładasz.
Hasło jest w twojej głowie, a kod z SMS-a zostaje u ciebie.
Po pracy wylogowujesz się i oddajesz terminal według procedura pracy w terenie.
Nie robię
Nie zapisujesz hasła na kartce w kabinie.
Nie pożyczasz terminala koledze „na chwilę”.
Nie podajesz kodu nikomu.
Dlaczego: Odblokowany terminal na siedzeniu to otwarty system z danymi wielu klientów. Pożyczony terminal odbiera ślad: nie wiadomo, kto co zrobił.
2.8Publiczne Wi-Fi i Bluetooth
W kawiarni lub na stacji paliw możesz zobaczyć sieć „FREE”. Fałszywa sieć podgląda to, co wpisujesz. W terenie łączysz się przez internet w telefonie służbowym. Bluetooth wyłączasz, gdy go nie używasz.
2.9Fałszywy pracownik wodociągów, podrobiony głos i okup
Oszuści podają się za pracowników zakładu: wchodzą do domów „sprawdzić wodę”, „wymienić wodomierz”. Ty różnisz się od nich legitymacją, zapowiedzią i tym, że nie prosisz o pieniądze ani o dane karty. Pieniędzy w domu nie przyjmujesz. Płatność idzie przez kasę, przelew lub e-BOK.
Oszuści potrafią też podrobić głos kierownika lub dyspozytora. Telefon „od kierownika” z prośbą o kod traktujesz jak SMS: oddzwaniasz na numer z karty. Głos nie jest dowodem.
Do publicznych narzędzi sztucznej inteligencji nie wklejasz zleceń ani notatek o mieszkańcach. Wklejony tekst przechowuje cudza firma i nie da się go cofnąć.
Jeśli terminal albo komputer w bazie żąda okupu, odłączasz sieć, nie wyłączasz urządzenia i dzwonisz pod bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów. System zleceń zablokowany okupem oznacza brak informacji o awariach i trasach. Okupu nie płacisz.
Zapamiętaj
Cztery rzeczy w 10 sekund: patrzysz na numer i adres, zatrzymujesz się przy pośpiechu, oddzwaniasz na numer z karty, zgłaszasz.
Moje notatki z tematu · moduł 2
Jaką fałszywą wiadomość, telefon lub naklejkę widziałem(-am) ostatnio w pracy?
Co zrobię inaczej po tym module?
Krok 2 · Zrozum
Zagrożenia cyfrowe w terenie
Oszuści docierają do pracowników terenowych SMS-em, telefonem, kodem QR i pendrive’em. Dla każdego zagrożenia dowiesz się, co zrobić w 10 sekund.
AKto atakuje i po co
Atakujący chcą pieniędzy, informacji i dostępu do systemu. Pracownik terenowy ma terminal z dostępem do danych klientów, kody do bram i kotłowni oraz wiedzę o trasach i godzinach. Atak zaczyna się zwykle od prośby do człowieka, a nie od włamania.
Zasada
Prośba o kod, dane lub pieniądze to sygnał do sprawdzenia. Bo atak zaczyna się od prośby, a nie od włamania.
BSMS i telefon „od dyspozytora”
Sygnał
Co robisz
nieznany numer
prawdziwy dyspozytor dzwoni z numeru z karty
pośpiech: „pilne”, „przepadnie”
zatrzymujesz się; pośpiech ma wyłączyć ostrożność
prośba o kod z terminala
kod jest kluczem do dostępu; nikomu go nie podajesz
„odpisz od razu”
brak czasu na sprawdzenie to znak oszustwa
Jak to zrobić krok po kroku — prośba o kod lub dane „od dyspozytora”
Przerwij: nie podajesz kodu ani danych.
Telefon: powiedz „Oddzwonię” i zadzwoń do dyspozytora na numer z karty stanowiskowej.
SMS lub wiadomość: nie odpisuj, nie klikaj. Zrób zrzut ekranu.
Zapytaj o zlecenie, nie o kod.
Zgłoś pod bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów i zapisz godzinę oraz numer.
To jest drugi kanał: rozłączasz się, znajdujesz numer z karty, oddzwaniasz i pytasz o prośbę, a nie o dane. Dlaczego? Numer dzwoniącego można podrobić. Numeru z karty nie da się podrobić.
CKod QR na naklejce wodomierza
Oszust może nakleić na obudowę licznika naklejkę z kodem QR: „Odczyt online, zeskanuj i wpisz hasło”. Kod prowadzi na fałszywą stronę. Mieszkaniec traci dane lub pieniądze, a potem dzwoni do ciebie.
Robisz
robisz zdjęcie naklejki telefonem służbowym — to ślad dla informatyka
zgłaszasz naklejkę pod numer incydentów — takie naklejki bywają na wielu licznikach
Nie robisz
nie skanujesz kodu „dla sprawdzenia” — kod prowadzi tam, gdzie chce jego autor
nie zdejmujesz naklejki bez polecenia — to dowód dla policji i informatyka
DFałszywe e-maile, linki i załączniki
Zlecenia i protokoły dostajesz też e-mailem. Oszuści podrabiają je: „Nowe zlecenie – pobierz plik”, „Protokół do podpisu – zaloguj się”. Sygnały są takie same jak w biurze: obcy adres nadawcy, pośpiech, ogólne powitanie, prośba o hasło, podejrzany link, nietypowy załącznik.
Jak to zrobić krok po kroku — nieoczekiwana wiadomość ze zleceniem
Nie klikaj i nie otwieraj załącznika.
Nie odpisuj na adres z wiadomości.
Zapytaj dyspozytora innym kanałem, czy takie zlecenie istnieje.
Zostaw wiadomość w skrzynce: to ślad dla informatyka.
Zgłoś pod bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów.
EKomunikator brygady i czat AI
Brygada często zakłada grupę w prywatnym komunikatorze: „żeby było szybciej”. Zdjęcia zleceń i listy adresów trafiają wtedy na prywatne telefony i serwery firmy bez umowy z zakładem. Do publicznych narzędzi AI też nie wklejasz zleceń ani notatek o mieszkańcach.
Robisz
zlecenia i zdjęcia przesyłasz w systemie zakładu lub na telefon służbowy — kopie zostają pod kontrolą zakładu
szybki kontakt brygady ustalasz kanałem wskazanym w procedura pracy w terenie — kanał służbowy ma umowę
Nie robisz
nie wrzucasz zdjęć zleceń do prywatnych grup — kopii nie da się cofnąć
nie wklejasz notatek o mieszkańcach do czatów AI — cudza firma przechowuje wklejony tekst
FPendrive, ładowarki i wykonawcy
Wykonawca przynosi pendrive z „aktualizacją” albo prosi: „podłącz mi laptopa do terminala”. Obca ładowarka lub kabel też mogą przenosić wirusy.
Jak to zrobić krok po kroku — obcy nośnik od wykonawcy
Odmów: „Aktualizacje robi pomoc IT”.
Oddaj nośnik do sprawdzenia: informatyk lub pomoc techniczna jednostki.
Nie podłączaj obcego laptopa ani ładowarki do urządzeń zakładu.
Zgłoś sprawę przełożonemu, jeśli wykonawca naciska.
GHasło, kod i blokada terminala
Kod zostaje w twojej głowie. Terminal blokujesz, gdy go odkładasz. Po pracy wylogowujesz się i oddajesz go w biurze. Nie pożyczasz terminala koledze.
Robisz
blokujesz terminal za każdym razem — odblokowany daje dostęp do danych wielu klientów
uczysz się kodu na pamięć — kod w głowie nie może zostać zgubiony
Nie robisz
nie zapisujesz kodu w kabinie — znajdzie go każdy, kto wejdzie do auta
nie pożyczasz terminala — pożyczony odbiera ślad, kto co zrobił
HFałszywy pracownik, podrobiony głos, publiczne Wi-Fi i okup
Oszuści podają się za pracowników zakładu: wchodzą do domów „sprawdzić wodę”, „wymienić wodomierz”. Ty różnisz się od nich legitymacją, zapowiedzią i tym, że nie prosisz o pieniądze ani o dane karty. Głos kierownika można podrobić, więc prośbę „od kierownika” sprawdzasz drugim kanałem.
W kawiarni lub na stacji paliw nie łączysz telefonu służbowego z darmową siecią, bo fałszywa sieć podgląda wpisywane dane. Jeśli terminal żąda okupu, odłączasz sieć, nie wyłączasz urządzenia i dzwonisz pod bezpośredni przełożony albo osoba wskazana w procedurze zgłaszania incydentów. Okupu nie płacisz.
Krok 3 · Ćwicz
Sprawdź, czy już wiesz
Ćwiczenie 1. Wskaż w SMS-ie cztery sygnały wyłudzenia.
Od: nieznany numer.Pilne! Awaria na trasie.Podaj kod z terminalai odpisz od razu.Dziękuję za współpracę.
Ćwiczenie 2. Na liczniku jest naklejka z kodem QR „Odczyt online”. Co robisz?
Skanuję telefonem służbowym.
Robię zdjęcie telefonem służbowym i zgłaszam.
Zdejmuję naklejkę i wyrzucam.
Ćwiczenie 3. Ułóż kroki po podejrzanym telefonie „od dyspozytora”.Klikaj kolejno.
Dzwonię na numer z karty
Pytam o zlecenie, nie o kod
Przerywam rozmowę
Zgłaszam i zapisuję godzinę
Ćwiczenie 4. Czy to wolno?Przy każdej pozycji wybierz jedną odpowiedź.
Podać komuś kod z terminala, bo „serwis” prosi
Odłączyć sieć po podejrzeniu wirusa
Wkleić notatkę o mieszkańcu do czatu AI
Oddać obcy pendrive do pomocy IT
Ćwiczenie 5. Napisz, co powiesz dzwoniącemu „dyspozytorowi”, który prosi o kod.
Przykład: „Oddzwonię na numer z karty. Kodu nie podaję nikomu.” Każde konkretne zdanie z odmową jest dobre.
